ETF w euro czy dolarach? Dlaczego waluta zakupu nie usuwa ryzyka walutowego

Chcesz kupić ETF na S&P 500. W aplikacji brokera znajdujesz jeden w euro i drugi w dolarach. Ten sam emitent, podobna nazwa, ten sam indeks. Pojawia się więc myśl: kupię w euro, bo nie chcę ryzykować na dolarze. Brzmi rozsądnie. Problem w tym, że zmiana waluty na przycisku „kup” nie zmienia automatycznie tego, co znajduje się w funduszu.

Ja zaczynam takie porównanie od numeru ISIN i dokumentów produktu. Dopiero potem patrzę na ticker, giełdę i koszty zakupu. Pokażę Ci to na konkretnym przykładzie: SXR8 w euro na Xetrze i CSPX w dolarach w Londynie. A później policzymy, jak można mieć wzrost inwestycji w USD i jednocześnie stratę w złotych.

ETF w euro czy dolarach? Krótka odpowiedź

Jeżeli kupujesz tę samą niezabezpieczoną walutowo klasę jednostek ETF-u, wybór notowania w EUR zamiast USD nie usuwa jej ryzyka walutowego względem PLN. Zmienia walutę transakcji, może zmienić koszty i warunki wykonania zlecenia, ale nie przebudowuje portfela funduszu.

Dlatego rozdzielam dwie decyzje. Pierwsza: jaką ekspozycję chcę mieć i czy ma być zabezpieczona walutowo? Druga: którą linią notowań najtaniej i najwygodniej ją kupię? Pomieszanie tych pytań prowadzi do sytuacji, w której inwestor oszczędza kilkanaście złotych na przewalutowaniu, a potem ze zdziwieniem patrzy na wpływ kursu dolara na cały portfel.

Cztery pytania, które porządkują temat waluty ETF-u

1. W jakiej walucie płacę za zakup?

To waluta obrotu konkretnej linii notowań. Na jednej giełdzie jednostka może być wyceniana w EUR, na innej w USD. Jeśli rachunek masz w PLN, broker może przeliczyć złote na walutę transakcji. Jeżeli masz już odpowiednią walutę na rachunku, zakup może odbyć się bez nowej konwersji. Zależy to od zasad brokera.

Waluta, w której aplikacja pokazuje wartość całego portfela, to jeszcze inna rzecz. Samo przełączenie widoku z PLN na EUR zmienia sposób prezentacji wyniku. Nie zabezpiecza inwestycji.

2. W jakiej walucie raportowana jest klasa jednostek?

W karcie produktu szukaj pola „Share Class Currency”, czyli waluty klasy jednostek. Osobno może występować „Base Currency” — waluta bazowa funduszu. Te oznaczenia opisują sposób prowadzenia wyceny i raportowania. Nie wystarczają do ustalenia całej ekspozycji walutowej.

ETF z walutą bazową USD może inwestować w akcje z wielu rynków i w różnych walutach. Z kolei nazwa klasy z dopiskiem EUR nie daje jeszcze podstaw do założenia, że zastosowano zabezpieczenie walutowe. Trzeba przeczytać politykę produktu.

3. Jakie aktywa znajdują się w środku?

Interesuje mnie indeks, skład portfela i sposób jego odwzorowania. To z tych aktywów wynika zasadnicza ekspozycja inwestycji. Zakup notowania w euro nie zamienia amerykańskich akcji w europejskie ani globalnego portfela w lokatę w EUR.

Emitenci wyraźnie rozróżniają walutę transakcji i waluty aktywów. Takie rozróżnienie znajdziesz m.in. w materiale State Street o konstrukcji ETF-ów. To podstawowy punkt, zanim zaczniesz porównywać wyniki.

4. Czy produkt stosuje hedging i do jakiej waluty?

Szukaj określeń „Hedged”, „EUR Hedged” albo „PLN Hedged”, a następnie sprawdź ich znaczenie w KID i prospekcie. Zabezpieczenie może być elementem strategii funduszu lub konkretnej klasy jednostek. Istotne jest to, jakie ryzyko ogranicza i względem której waluty.

Dla mnie to ważniejsze niż duży symbol euro przy cenie. Symbol mówi, czym płacisz. Polityka zabezpieczenia mówi, co fundusz robi z ryzykiem kursowym.

SXR8 czy CSPX? Dwie linie notowań tej samej klasy

Weźmy iShares Core S&P 500 UCITS ETF USD (Acc), ISIN IE00B5BMR087. Na stronie emitenta znajdują się następujące dane:

Źródło: iShares — karta produktu, Key Facts i Listings. To ta sama akumulująca klasa jednostek dostępna na różnych rynkach. Sam zakup SXR8 w EUR nie dodaje zabezpieczenia do euro.

Uwaga na ticker bez nazwy giełdy. Emitent wykazuje również CSPX w EUR na Euronext Amsterdam. Sam napis „CSPX” nie wystarczy więc nawet do ustalenia waluty transakcji. Sprawdzaj zestaw: ISIN, rynek i waluta.

Dlaczego zakup w euro nie omija dolara? Przeliczmy tę samą jednostkę

Poniższy przykład jest wyłącznie ilustracją mechanizmu. To nie są historyczne notowania SXR8 ani CSPX. Pomijam koszty, podatki oraz różnice między ceną giełdową i wartością aktywów netto.

Załóżmy, że jednostka jest warta 100 USD, a kursy wynoszą 1 EUR = 1,25 USD oraz 1 EUR = 5 PLN. Jej równowartość to 80 EUR albo 400 PLN. Teraz wartość jednostki w USD się nie zmienia, euro nadal kosztuje 5 PLN, ale dolar słabnie: 1 EUR kosztuje już około 1,3889 USD.

Inwestor kupujący w dolarach widzi spadek wartości po przeliczeniu na PLN. Kupujący w euro widzi spadek ceny jednostki w EUR, mimo że EUR/PLN stoi w miejscu. Ekonomicznie docierają do tego samego wyniku: minus 10% w złotych.

Można to zapisać tak: cena jednostki w USD ÷ liczba USD za 1 EUR × liczba PLN za 1 EUR = wartość w PLN. Pośrednia waluta jest sposobem przeliczenia tej samej wartości. Nie tworzy ochrony przed zmianami kursów.

W praktyce ceny giełdowe mogą przejściowo odbiegać od takiej równowartości. Dochodzą spread, różne momenty odczytu, godziny handlu i odchylenia od wartości aktywów netto. Dlatego dwóch ostatnich cen z aplikacji nie traktuję jak idealnego porównania wykonanego w tej samej sekundzie.

S&P 500 rośnie, a ETF traci w PLN. Skąd bierze się minus?

Załóżmy teraz, że inwestycja wyceniana w USD rośnie o 10%, a kurs USD/PLN spada o 10%. Spadek USD/PLN oznacza, że za jednego dolara dostajesz mniej złotych. To nie jest to samo co spadek PLN/USD — kierunek zapisu pary ma znaczenie.

Wynik w PLN = (1 + wynik w USD) × (kurs USD/PLN na końcu ÷ kurs USD/PLN na początku) − 1.

W naszym przykładzie: 1,10 × 0,90 − 1 = −1%. Nie zero. Procenty się tu mnożą, zamiast po prostu dodawać.

Masz 10 000 PLN, dolar kosztuje 4 PLN, więc inwestujesz równowartość 2500 USD. Po wzroście o 10% masz 2750 USD. Dolar kosztuje już 3,60 PLN. Wartość inwestycji to 2750 × 3,60 = 9900 PLN. Aktywo zyskało w USD, a Ty masz o 100 zł mniej w swojej walucie.

To ilustracja przeliczenia wyniku, a nie obietnica, że ETF odwzoruje każdy nagłówek o S&P 500. Przy realnym porównaniu trzeba dodatkowo uzgodnić okres, uwzględnienie dywidend i wariant indeksu oraz koszty i różnice odwzorowania. Zwykły indeks cenowy i wynik funduszu z reinwestowanymi dywidendami nie są identyczną miarą.

Prowizja za przewalutowanie, spread walutowy i spread ETF-u

Ryzyko kursowe dotyczy zmian wartości inwestycji. Koszt przewalutowania dotyczy warunków wymiany pieniędzy. Te rzeczy trzeba policzyć oddzielnie.

Załóżmy czysto hipotetycznie, że chcesz wymienić 10 000 PLN i broker pobiera osobną opłatę 0,5% od tej kwoty. Koszt wynosi 50 PLN. Nie znaczy to, że zabezpieczyłeś się przed ruchem dolara o 10%. Zapłaciłeś za usługę konwersji.

Inny broker może zarabiać na kursie wymiany. Jeżeli kurs odniesienia to 4,00 PLN za USD, a Ty kupujesz dolary po 4,02 PLN, za 10 000 PLN dostaniesz około 2487,56 USD zamiast 2500 USD. Różnica to około 49,75 PLN przy wycenie po kursie odniesienia. To przykład kosztu zaszytego w kursie. Nie doliczaj automatycznie drugi raz tego samego kosztu, jeżeli podana przez brokera opłata opisuje właśnie marżę kursową.

Osobno występuje spread ETF-u, czyli różnica między ofertą kupna i sprzedaży jednostki. Jeśli najlepsze oferty wynoszą 99,90 EUR i 100,10 EUR, pełny spread to 0,20 EUR, około 0,20% ceny środkowej. Kupujesz po 100,10 EUR: względem środka płacisz około 0,10% więcej. Natychmiastowa sprzedaż po 99,90 EUR oznacza stratę około 0,20% ceny zakupu, jeszcze przed prowizjami.

Przy porównaniu SXR8 i CSPX liczę więc łącznie: koszt zdobycia EUR lub USD, prowizję i jej minimum, spread ETF-u oraz potencjalny koszt sprzedaży i późniejszej konwersji. Znaczenie mają też dostępność instrumentu, wielkość zlecenia i warunki handlu w danej chwili. Zerowa prowizja transakcyjna nie oznacza zerowego całkowitego kosztu.

Jeżeli korzystasz z XTB, punktem wyjścia może być moja recenzja XTB, ale konkretną transakcję sprawdź w aktualnej tabeli opłat i zasadach przewalutowania. Podane wyżej stawki są przykładowe i nie przedstawiają taryfy tego ani żadnego innego brokera.

ETF EUR Hedged — co to znaczy dla inwestora z Polski?

„EUR Hedged” oznacza strategię ograniczania określonego ryzyka walutowego względem euro. Fundusz może w tym celu korzystać z instrumentów pochodnych, np. kontraktów forward. Dokładny zakres i sposób odnawiania zabezpieczenia określają dokumenty produktu. Hedging nie jest gwarancją pełnego usunięcia wpływu walut.

Zabezpieczenie do EUR nie oznacza zabezpieczenia do PLN. Jeżeli wynik danej inwestycji po uwzględnieniu jej strategii zabezpieczenia wyniesie +10% w EUR, a EUR/PLN spadnie o 10%, jej przeliczenie na PLN znów da −1%, przy pominięciu pozostałych kosztów. To osobna ilustracja matematyczna, nie prognoza wyniku hedgingu.

Zabezpieczenie ma też własny wpływ na wynik. Znaczenie mają koszty transakcji oraz różnice stóp procentowych zawarte w kursach terminowych. Efekt tych różnic może działać na korzyść albo niekorzyść inwestora; nie jest jedną stałą opłatą. Nie zakładaj, że całość wpływu hedgingu odczytasz z TER.

Poza tym hedging nie usuwa ryzyka spadku akcji. Jeśli spółki tracą na wartości, zabezpieczony walutowo ETF również może mocno spaść. Nie gwarantuje też lepszego wyniku niż wersja niezabezpieczona — ograniczając wpływ danej waluty, ograniczasz także możliwość skorzystania z jej korzystnego ruchu.

Opis mechaniki i ograniczeń znajdziesz m.in. w prospekcie iShares VI, w częściach o ryzyku walutowym i zabezpieczeniach. To dokument innej rodziny funduszy niż omawiany SXR8/CSPX; służy tutaj do wyjaśnienia mechanizmu, a nie identyfikacji tej klasy. Wpływ różnic stóp procentowych omawia też analiza Vanguard o zabezpieczeniu walutowym portfeli.

Globalne akcje: ekspozycja walutowa sięga głębiej niż kurs notowania

Jest jeszcze jeden poziom, który łatwo zgubić. Amerykańska spółka może sprzedawać w Europie, produkować w Azji i mieć zadłużenie w kilku walutach. Zmiana kursów wpływa wtedy na jej przychody, koszty, marże i konkurencyjność. To gospodarcza ekspozycja walutowa samego biznesu.

Dlatego stwierdzenie „akcja jest notowana w USD, więc jej całe ryzyko to dolar” jest uproszczeniem. Podobnie spółka kupowana na GPW za złotówki może być wrażliwa na USD lub EUR. Dobrze opisuje to Sarasin & Partners w analizie ekspozycji walutowej spółek.

Nie podważa to naszego wzoru. Jeżeli znasz już wynik inwestycji w USD, jego przeliczenie na PLN pozostaje takie samo. Oznacza jedynie, że sam wynik w USD mógł już uwzględnić reakcję biznesów na zmiany walut. Zabezpieczenie kursowe na poziomie ETF-u nie wymazuje tych zależności z działalności spółek.

To uzupełnienie szerszego pytania, które poruszałem w tekście gdzie inwestować w akcje — w Polsce czy za granicą. Wybór rynku, waluta transakcji i gospodarcza ekspozycja firm to osobne elementy analizy.

Jak ja wybierałbym między notowaniem w EUR i USD?

Jeżeli zdecydowałem już, że chcę tę konkretną niezabezpieczoną klasę ETF-u, wybierałbym linię notowań na podstawie całkowitego kosztu i wygody obsługi. Mam euro z dochodów albo wcześniejszych inwestycji? Zakup w EUR może oszczędzić kolejną wymianę. Mam dolary i korzystne warunki zakupu w Londynie? Warto porównać linię USD. Zaczynam od PLN? Liczę obie drogi od tej samej kwoty.

Uwzględniam też walutę przyszłych wydatków. Oszczędzanie na cel w EUR wymaga innego spojrzenia niż cel w PLN. Samo posiadanie gotówki w euro przed zakupem nie zabezpiecza jednak później niezabezpieczonego portfela amerykańskich akcji.

Przy regularnych zakupach pilnuję powtarzalnych kosztów. Do zobaczenia, jak różna stopa zwrotu netto wpływa na kapitał po latach, możesz użyć mojego kalkulatora procentu składanego. Ten kalkulator sam nie modeluje ryzyka walutowego, zmiennych kursów ani szczegółowej taryfy brokera. Nie traktuj obniżenia założonej stopy zwrotu jako dokładnej symulacji każdej prowizji.

Szersze ryzyka funduszy opisałem w Ciemnej stronie ETF-ów. Tutaj najważniejsza jest dla mnie jedna zasada: walutę notowania dobieram do warunków transakcji, a ryzyko walutowe oceniam po aktywach i polityce zabezpieczenia.

Najczęstsze pytania o ryzyko walutowe ETF

Czy SXR8 i CSPX dają taki sam wynik?

W omawianych liniach to ta sama klasa jednostek o identycznym ISIN. Procentowe wyniki wyświetlane w EUR i USD mogą być różne, bo są liczone w różnych walutach. Po przeliczeniu na wspólną walutę i uzgodnieniu momentu wyceny ekonomiczna ekspozycja pozostaje taka sama. Rzeczywisty wynik inwestora zależy dodatkowo od cen wykonania i kosztów.

Czy kupienie SXR8 i CSPX daje dywersyfikację?

Nie dywersyfikuje portfela aktywów ani nie dodaje drugiej strategii walutowej. W tym przykładzie dokupujesz tę samą klasę na dwóch rynkach. Różne tickery nie oznaczają różnych inwestycji.

Czy ETF notowany w PLN usuwa ryzyko walutowe?

Sama waluta notowania tego nie robi. Trzeba sprawdzić aktywa i politykę zabezpieczenia. Cena w złotówkach oraz zabezpieczenie do złotówki to dwie różne informacje.

Czy po wielu latach ryzyko walutowe na pewno zniknie?

Nie ma takiej gwarancji. Długi horyzont nie ustala przyszłego kursu wymiany. Może zmieniać znaczenie poszczególnych źródeł ryzyka dla Twojego planu, ale nie daje podstaw, żeby skreślić waluty z analizy.

Co sprawdzić przed zakupem ETF-u — moja lista kontrolna

1. Dokładny ISIN. Porównuj tę samą klasę jednostek. Zbliżona nazwa lub ten sam indeks nie wystarczą.
2. Giełdę, ticker i walutę obrotu. Sprawdź konkretny instrument dostępny u Twojego brokera, a nie sam skrót z wyszukiwarki.
3. Walutę klasy i walutę bazową funduszu. Szukaj odpowiednich pól w aktualnej karcie emitenta.
4. Indeks, aktywa i replikację. Ustal, jaką ekspozycję naprawdę kupujesz, także przy funduszu syntetycznym.
5. Politykę hedgingu. W KID i prospekcie sprawdź, czy istnieje zabezpieczenie, do jakiej waluty, w jakim zakresie i z jakimi ograniczeniami.
6. Akumulację lub wypłatę dywidend. Nie porównuj bez korekt wyniku klasy wypłacającej dochód z klasą, która go reinwestuje.
7. Koszty produktu. Sprawdź TER, informacje o innych kosztach i różnice odwzorowania; nie odejmuj ponownie TER od wyniku funduszu, który już je uwzględnia.
8. Całą taryfę brokera. Policz przewalutowanie, kurs wymiany, prowizję, opłatę minimalną i warunki późniejszej sprzedaży. Ustal, które opłaty są już zawarte w kursie.
9. Aktualne oferty kupna i sprzedaży. Oceń spread, wielkość dostępnych ofert i godziny handlu. Cena ostatniej transakcji nie musi być ceną, po której teraz kupisz.
10. Walutę swojego celu i porównywanego wyniku. Jeśli wydatki planujesz w PLN, oceniaj rezultat również w PLN. EUR przy cenie jednostki nie zastępuje tej kontroli.