Prowizja (ang. commission) to opłata pobierana przez pośrednika – dom maklerski, bank, giełdę kryptowalut – za wykonanie zlecenia kupna lub sprzedaży. Prowizja maklerska jest najbardziej widocznym kosztem inwestowania, ale nie jedynym. Obok niej płacisz spread, koszty przewalutowania, opłaty za przechowywanie czy punkty swapowe. Razem tworzą koszt transakcyjny, który trzeba pokonać, zanim zaczniesz zarabiać.
Rodzaje prowizji
| Model | Jak działa | Kiedy się opłaca |
|---|---|---|
| Procentowa | procent od wartości zlecenia | przy małych zleceniach, jeśli minimum jest niskie |
| Prowizja minimalna | stała kwota, jeśli procent daje mniej | podnosi koszt małych zleceń |
| Stała kwota za zlecenie | ta sama opłata niezależnie od wartości | przy dużych zleceniach |
| Za akcję lub kontrakt | opłata od sztuki, np. na rynku amerykańskim i instrumentach pochodnych | przy tanich akcjach bywa droga |
| Zerowa prowizja | broker zarabia na spreadzie, przewalutowaniu lub innych opłatach | zależy od ukrytych kosztów |
| Maker i taker | na giełdach krypto – niższa opłata za zlecenie dodające płynność | przy zleceniach z limitem |
Ukryte koszty
- Spread – różnica między ceną kupna a sprzedaży. Przy CFD i na forexie często jedyne źródło przychodu brokera.
- Przewalutowanie – przy zakupie akcji zagranicznych za złote broker stosuje własny kurs z marżą.
- Punkty swapowe – koszt finansowania pozycji z dźwignią utrzymywanej przez noc.
- Opłaty za przechowywanie i prowadzenie rachunku – szczególnie przy zagranicznych papierach.
- Opłaty za wypłatę – na giełdach kryptowalut także opłaty sieciowe.
Przykład 1: prowizja minimalna
Załóżmy, że broker pobiera 0,3% od wartości zlecenia, ale nie mniej niż 5 zł. Kupujesz akcje za 500 zł. Prowizja procentowa wynosiłaby 1,50 zł, więc płacisz minimum 5 zł – to 1% wartości zlecenia. Sprzedaż kosztuje kolejne 5 zł. Żeby wyjść na zero, kurs musi wzrosnąć o 2%. Przy zleceniu za 5000 zł prowizja wynosi 15 zł z każdej strony, czyli łącznie 0,6%.
Przykład 2: koszty aktywnego tradera
Trader z rachunkiem 20 000 zł zawiera 200 transakcji rocznie (400 zleceń), każde o wartości około 10 000 zł. Przy prowizji 0,3% płaci 30 zł od zlecenia, czyli 12 000 zł rocznie – 60% kapitału. Nawet przy prowizji 0,1% byłoby to 4000 zł, czyli 20% kapitału. Taki trader musi najpierw zarobić te kwoty, zanim jego wynik stanie się dodatni. Dlatego przy częstym handlu obniżenie kosztów jest często ważniejsze niż poprawa skuteczności.
Prowizja a podatek
Prowizje maklerskie są kosztem uzyskania przychodu. W rozliczeniu PIT-38 pomniejszają dochód, od którego płacisz 19% podatku Belki. Broker uwzględnia je w informacji PIT-8C, a przy zagranicznym brokerze musisz je wykazać samodzielnie. Wynik po podatku policzysz w kalkulatorze podatku Belki.
Jak porównywać brokerów
Zamiast porównywać samą stawkę prowizji, policz pełny koszt typowej dla Ciebie transakcji. Weź przeciętną wartość zlecenia i liczbę transakcji w roku, dodaj prowizję minimalną, koszt przewalutowania, opłaty za prowadzenie rachunku i przechowywanie papierów. Dla inwestora kupującego ETF raz w miesiącu za 1000 zł najważniejsza będzie prowizja minimalna, a dla tradera z dużymi zleceniami – stawka procentowa i spread.
Najczęstsze błędy
- Porównywanie brokerów tylko po stawce procentowej, bez prowizji minimalnej i kosztów przewalutowania.
- Kupowanie małymi kwotami przy wysokiej prowizji minimalnej.
- Wiara w „darmowy” handel – przy zerowej prowizji koszt zwykle jest w spreadzie lub kursie wymiany.
- Liczenie wyniku strategii bez kosztów transakcyjnych.
Perspektywa tradera
Koszty rosną liniowo z liczbą transakcji, a przewaga strategii – nie. Strategia, która w teście zarabia średnio 0,2% na transakcję, przy łącznym koszcie 0,25% traci na każdej. Dlatego krótkoterminowy trader powinien znać swój pełny koszt transakcji – prowizję, spread i poślizg – i porównywać go z przeciętnym zyskiem na transakcję. Pomaga w tym zapisywanie kosztów w dzienniku transakcji i sprawdzanie ich w checkliście tradera przed wejściem.
Najczęstsze pytania
Co to jest prowizja minimalna?
Najniższa kwota, jaką broker pobierze za zlecenie, nawet jeśli prowizja procentowa byłaby niższa. Przy małych zleceniach może stanowić wysoki procent ich wartości.
Czy prowizję wlicza się do kosztów w PIT-38?
Tak. Prowizje za kupno i sprzedaż papierów wartościowych są kosztem uzyskania przychodu i zmniejszają podatek.
Czym różni się prowizja od spreadu?
Prowizja to jawna opłata za wykonanie zlecenia. Spread to różnica między ceną kupna a sprzedaży, którą płacisz pośrednio przez gorszą cenę.
Czy konto bez prowizji jest naprawdę darmowe?
Rzadko. Broker zarabia wtedy zwykle na spreadzie, przewalutowaniu, odsetkach od gotówki klientów lub innych opłatach. Warto sprawdzić tabelę opłat i porównać pełny koszt.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
