Ropa drożeje, nagłówki straszą przerwaniem dostaw, a Ty zaczynasz liczyć, ile można było zarobić od początku ruchu. Pojawia się pomysł: kupię ETF na ropę, potrzymam i sprzedam, kiedy baryłka będzie jeszcze droższa. Brzmi jak zwykły zakup aktywa. Tyle że między wykresem ropy z portalu finansowego a wynikiem na Twoim rachunku stoi cała konstrukcja instrumentu.
Kupując produkt na ropę, zwykle nie kupujesz baryłek. Kupujesz ekspozycję na kontrakty, umowę z brokerem albo udziały w spółkach. Każda z tych dróg może dać inny wynik przy dokładnie tym samym ruchu ceny surowca. A przy contango możesz stracić również wtedy, gdy cena spot po kilku miesiącach wróci do punktu wyjścia.
Pokażę Ci, jak inwestować w ropę, co naprawdę kryje się pod hasłem „ETF na ropę” i dlaczego USO z 2020 roku jest tak dobrą lekcją. Dla mnie najpierw jest pytanie, ile mogę stracić i na czym. Dopiero potem zastanawiam się, ile mogę zarobić na kolejnym nagłówku.
Jak inwestować w ropę? Najpierw wybierz, co właściwie chcesz kupić
Jeśli chcesz zarobić na zmianie ceny baryłki w najbliższych dniach lub tygodniach, szukasz instrumentu do spekulacji na surowcu. Jeśli chcesz przez lata posiadać biznesy, które wydobywają, przetwarzają lub transportują ropę, szukasz akcji albo ETF-u na spółki z sektora. To dwa różne pomysły na wykorzystanie pieniędzy.
| Sposób | Co kupujesz | Co wpływa na wynik | Najważniejsza pułapka |
|---|---|---|---|
| Produkt giełdowy na ropę, często ETC | Instrument odwzorowujący indeks kontraktów, bezpośrednio lub przez swap | Ceny wybranych serii futures, rolowanie, odsetki od zabezpieczenia, koszty i waluta | Wynik inny niż zmiana ceny spot |
| Giełdowe kontrakty futures | Kontrakt na określoną liczbę baryłek i termin | Zmiana ceny konkretnej serii, mnożnik, koszty i ewentualne rolowanie | Duży nominał, depozyt i zasady wygaśnięcia |
| CFD na ropę | Umowę z brokerem o rozliczenie różnicy ceny | Notowania brokera, spread, finansowanie i zasady rolowania | Mylenie małego depozytu z małym ryzykiem |
| Perpetual na ropę | Bezterminowy instrument pochodny według zasad platformy | Indeks referencyjny, funding, płynność i mechanizm likwidacji | Ryzyko indeksu, wyroczni i handlu poza godzinami rynku bazowego |
| Akcje lub ETF na spółki naftowe | Udział w biznesie albo koszyku biznesów | Zyski, koszty, zadłużenie, wycena i polityka spółek | Założenie, że kurs akcji musi powtórzyć ruch ropy |
Nie ma tu instrumentu, który jednocześnie daje idealne odwzorowanie ceny ropy, brak kosztów utrzymania, brak ryzyka kontrahenta i wygodne trzymanie przez dowolnie długi czas. Za każdą wygodę płacisz jakimś kompromisem.
ETF na ropę nie oznacza magazynu z baryłkami
Złoto można zamknąć w skarbcu. Z ropą jest trudniej: potrzebujesz infrastruktury, miejsca, ubezpieczenia i obsługi dostaw. Dlatego popularne produkty dają ekspozycję przez rynek kontraktów, zamiast kupować dla Ciebie fizyczną baryłkę i odkładać ją na półkę.
W Europie pod potocznym określeniem „ETF na ropę” często znajdziesz ETC, czyli giełdowy instrument towarowy o konstrukcji dłużnej. Nie jest tym samym co fundusz UCITS posiadający akcje setek firm. Zabezpieczenie aktywami ogranicza część ryzyka, ale nie usuwa ryzyka prawnego, emitenta i kontrahenta.
Konkretny przykład to WisdomTree WTI Crude Oil, ISIN GB00B15KXV33. Według dokumentacji emitenta jest to ETC o formie prawnej papieru dłużnego, wykorzystujące zabezpieczony swap. Odwzorowuje indeks kontraktów WTI z kilkoma terminami, a nie cenę fizycznej ropy z nagłówka. Określenie „UCITS eligible” nie robi z niego ETF-u UCITS. Podaję go jako przykład konstrukcji, nie jako wskazanie produktu do zakupu.
Przed zleceniem sprawdzam ISIN, dokument KID, aktualny indeks odniesienia i sposób replikacji. Sam ticker jest za mało precyzyjny. Sprawdzam też, czy rachunek oferuje rzeczywisty papier giełdowy, czy CFD na ten papier. Dostępność zależy od brokera i dokumentów wymaganych dla klienta detalicznego.
To dobry przykład tego, co opisywałem w tekście Ciemna strona ETF-ów: wygodny przycisk zakupu nie zwalnia z rozumienia tego, co znajduje się pod spodem.
Brent, WTI i „cena ropy” to nie zawsze ten sam wykres
Brent i WTI to różne benchmarki. Mogą poruszać się podobnie, ale nie mają obowiązku zmieniać się o tyle samo. Inna jest lokalizacja, logistyka i wrażliwość na konkretne zaburzenia dostaw.
Do tego dochodzi termin kontraktu. WTI z dostawą w najbliższym miesiącu może kosztować inaczej niż WTI za pół roku. Wykres ciągły w aplikacji może automatycznie przełączać serie, a niektóre wykresy korygują historyczne ceny przy takim przełączeniu. Ładna linia nie musi pokazywać wyniku strategii, którą dało się kupić i utrzymać.
Jeśli w wiadomościach widzisz skok Brenta, a na rachunku masz produkt na dalsze serie WTI, nie oczekuj identycznego procentu. Najpierw ustal, jaki rynek i jaki termin naprawdę porównujesz.
Contango na ropie: dlaczego możesz stracić przy nieruchomej cenie spot
Contango występuje, gdy dalsze kontrakty są droższe od bliższych; o całej krzywej mówi się też w relacji do ceny spot. Przykładowo ropa dostępna teraz kosztuje 100 USD za baryłkę, a kontrakt wygasający później 105 USD. Różnica może odzwierciedlać między innymi finansowanie, przechowywanie i sytuację podaży oraz popytu. Nie jest obietnicą, że ropa na pewno zdrożeje do 105 USD.
Produkt utrzymujący ekspozycję na futures musi okresowo zamykać kontrakty z krótszym terminem i otwierać dalsze. To rolowanie. W contango wchodzi w droższy fragment krzywej. Jeśli sytuacja rynkowa pozostaje podobna, ten droższy kontrakt może stopniowo zbliżać się do niższej ceny spot w miarę upływu czasu.
To nie znaczy, że w sekundzie rolowania znika z rachunku cała różnica między seriami. Futures nie kupuje się tak jak akcji, płacąc pełną cenę nominalną kontraktu. Negatywny efekt ujawnia się w przebiegu cen utrzymywanych kontraktów i kolejnych zmianach ekspozycji. Osobno występują rzeczywiste koszty transakcyjne: prowizja, spread i poślizg.
Przykład: spot stoi, a pozycja traci 4,76%
Uprośćmy temat do jednego okresu i ekspozycji na 100 baryłek. Kontrakt otwierasz po 105 USD. Odkładasz pełne 10 500 USD odpowiadające nominałowi, więc w tym przykładzie nie zwiększasz ekspozycji ponad kapitał. Pomijam odsetki, prowizje, podatki i zmianę waluty.
| Parametr | Na początku | Na końcu okresu |
|---|---|---|
| Cena spot baryłki | 100 USD | 100 USD |
| Cena utrzymywanego kontraktu | 105 USD | 100 USD |
| Wynik pozycji na 100 baryłek | 0 USD | −500 USD |
| Wynik względem odłożonych 10 500 USD | 0% | −4,76% |
Obliczenie jest proste: (100 − 105) × 100 = −500 USD. Cena spot się nie zmieniła, ale Twój kontrakt potaniał. Gdyby spot wzrósł ze 100 do 110 USD i kontrakt zakończył okres na 110 USD, jego wynik wyniósłby +500 USD, czyli +4,76% od 10 500 USD. Ropa spot zrobiłaby +10%. Ty miałbyś inny rezultat, bo zaczynałeś z innej ceny.
To model pokazujący mechanizm, nie prognoza ani symulacja konkretnego ETC. W praktyce produkt może rolować przed wygaśnięciem, trzymać kilka serii i zarabiać odsetki od zabezpieczenia. Przy wielomiesięcznym utrzymywaniu pozycji kolejne okresy contango mogą jednak systematycznie obciążać wynik.
Backwardation: odwrotna sytuacja, ale bez gwarancji zysku
W backwardation bliższe kontrakty są droższe od dalszych. Przy utrzymaniu podobnych warunków wzrost ceny dalszego kontraktu w miarę zbliżania się do wygaśnięcia może sprzyjać długiej pozycji. To potencjalnie dodatni efekt rolowania.
Nie robię z tego sygnału „kupuj”. Jeśli cała krzywa cen spadnie po uspokojeniu sytuacji geopolitycznej, korzyść z backwardation może być znacznie mniejsza niż strata na kierunku. Co więcej, przy nagłym niedoborze dostaw rynek może być właśnie w backwardation. Droga ropa nie oznacza automatycznie contango. Kształt krzywej trzeba sprawdzić, a nie zgadywać na podstawie nagłówka.
USO w 2020 roku: „ropa przecież kiedyś odbije” nie wystarczyło
Wiosną 2020 roku pandemia uderzyła w popyt, a magazynowanie ropy stało się problemem. 20 kwietnia majowy kontrakt WTI zakończył sesję z ceną rozliczeniową −37,63 USD za baryłkę. Taką wartość potwierdza raport amerykańskiego nadzorcy CFTC. Chodziło o konkretną wygasającą serię kontraktu, nie o całą ropę na świecie i nie o darmowe tankowanie samochodu.
USO, czyli United States Oil Fund, był popularnym sposobem grania na odbicie. Problem w tym, że inwestor nie posiadał tanich baryłek czekających w magazynie. Posiadał produkt z ekspozycją na futures. W warunkach skrajnego contango, limitów pozycji i ograniczeń nakładanych przez uczestników rynku USO zmieniał strukturę portfela i sięgał po dalsze serie.
Raport roczny USO za 2020 rok pokazuje, jak duża była skala problemu:
| Miara | Wartość |
|---|---|
| NAV na jednostkę na koniec 2019 roku, po korekcie o scalenie | 102,27 USD |
| NAV na jednostkę na koniec 2020 roku | 33,07 USD |
| Roczna stopa zwrotu z NAV | −67,66% |
| Scalenie jednostek w kwietniu 2020 roku | 1 nowa jednostka za 8 starych |
Scalenie samo w sobie nie odbudowało ani nie uszczupliło wartości portfela. Zmieniło liczbę jednostek i cenę jednostkową. Dlatego porównywanie nieprzeliczonych cen sprzed i po tej operacji prowadzi do błędnych wniosków.
Nie przypisuję całej straty 67,66% samemu contango. Zadziałały też załamanie cen, dobór terminów kontraktów, zmiany ekspozycji i koszty. USO jest ponadto amerykańskim commodity pool, a nie europejskim ETF-em UCITS. Lekcja dotyczy mechaniki produktu: trafny pogląd, że ropa kiedyś odbije, nie gwarantuje odzyskania pieniędzy w instrumencie, który po drodze roluje kontrakty.
Kontrakty na ropę: depozyt to nie wartość pozycji
Giełdowy futures pozwala wybrać konkretną serię i handlować bez opłaty za zarządzanie typowej dla produktu giełdowego. Nadal płacisz koszty transakcyjne i nadal podlegasz tej samej krzywej terminowej. Samodzielne rolowanie nie usuwa contango.
Standardowy kontrakt WTI CL obejmuje 1000 baryłek, a Micro WTI MCL 100 baryłek. Materiały CME Group o Micro WTI pokazują skalę mniejszego instrumentu: to jedna dziesiąta standardowego kontraktu. „Micro” nadal może oznaczać za dużo dla Twojego rachunku.
Załóżmy cenę konkretnej serii 110 USD. Jeden CL daje nominał 110 000 USD, a jeden MCL 11 000 USD. Ruch o 1 USD na baryłce oznacza odpowiednio 1000 USD albo 100 USD zysku lub straty. Ruch przeciwko Tobie o 5 USD to strata 5000 USD na CL albo 500 USD na MCL, przed kosztami.
Depozyt wymagany przez brokera jest tylko zabezpieczeniem. Jego wysokość może się zmieniać, a broker może podnosić wymagania podczas paniki. Jeśli na rachunku z 2000 USD otworzysz jeden MCL po 110 USD, masz ekspozycję 11 000 USD. Spadek o 5 USD zabiera 25% kapitału. Nazwa „micro” tego nie zmienia.
Musisz też znać zasady wygaśnięcia. Standardowy CL przewiduje dostawę fizyczną, podczas gdy MCL jest rozliczany pieniężnie. Broker może wymagać zamknięcia pozycji wcześniej. Nie zostawiam tego do sprawdzenia na ostatni dzień, a gotówkowego rozliczenia nie mylę z ograniczeniem straty do depozytu.
CFD i perpetuale na ropę: wygoda ma swoją cenę
CFD jest łatwe do otwarcia z poziomu aplikacji. To jednak umowa z brokerem, a nie giełdowy kontrakt CL. Dwa produkty o nazwie „OIL” mogą mieć inne mnożniki, godziny handlu, źródła cen i koszty utrzymania.
Przed transakcją sprawdzam spread, stawkę finansowania dla longa i shorta, harmonogram sesji oraz reguły przejścia między seriami. Przy CFD opartym na futures broker może wykonać korektę rolowania. Dodatnie dopisanie na rachunku nie jest darmowym zyskiem: trzeba je rozpatrywać razem ze zmianą ceny instrumentu. W produktach nazywanych „cash” część ekonomiki krzywej może być uwzględniana w dziennym finansowaniu.
Perpetual nie ma klasycznego terminu wygaśnięcia, ale to nie znaczy, że znika koszt utrzymywania ekspozycji. Zależnie od konstrukcji pojawiają się funding, sposób budowy indeksu i ryzyko platformy. Sam napis „ropa” nie mówi, czy instrument odnosi się do WTI, Brenta, wybranej serii futures czy syntetycznego indeksu.
Szczególnie interesuje mnie, co dzieje się wtedy, gdy platforma pozwala handlować, a rynek bazowy jest zamknięty. Skąd pochodzi cena referencyjna? Kiedy aktualizuje się wyrocznia? Co wywołuje likwidację? Jakie są limity ruchu i płynność? Handel przez całą dobę nie tworzy przez całą dobę płynnego rynku fizycznej ropy.
Dźwignia tylko zaostrza problem. Przy ekspozycji 20 razy większej niż kapitał spadek ceny o 3% oznacza około 60% utraty kapitału przed kosztami. W praktyce wymogi zabezpieczenia mogą doprowadzić do zamknięcia pozycji wcześniej. Nie musisz pomylić się co do kierunku całego tygodnia. Wystarczy, że nie przetrwasz jednego ruchu przeciwko sobie.
Akcje spółek naftowych: inwestujesz w biznes, nie w samą cenę ropy
Akcje mogą być bliższe klasycznemu inwestowaniu: przedsiębiorstwo posiada aktywa, generuje przepływy pieniężne i może dzielić się zyskiem. Ale wzrost ceny baryłki nie przekłada się mechanicznie na taki sam wzrost kursu.
Spółka wydobywcza jest wrażliwa na koszty wydobycia, poziom produkcji, jakość złóż i zabezpieczenia cen. Rafineria zależy również od marży między kosztem surowca a ceną produktów, więc droższa ropa nie musi być dla niej korzystna. Firma transportowa może opierać przychody na opłatach i wolumenach. Koncern zintegrowany łączy kilka takich biznesów.
Sprawdzam zadłużenie, nakłady inwestycyjne, przepływy po nakładach i to, czy dywidenda jest finansowana z działalności, a nie z kolejnego długu. Do tego dochodzi polityka podatkowa, ryzyko kraju oraz cena, którą płacę za akcje. Dobry biznes kupiony bardzo drogo nadal może być kiepską inwestycją.
ETF na spółki energetyczne ogranicza zależność od jednej firmy, ale nie usuwa ryzyka sektora. Może też zawierać duży udział gazu, usług i rafinacji. Jeśli Twoja teza brzmi wyłącznie „Brent wzrośnie w tym tygodniu”, taki koszyk może zachować się zupełnie inaczej.
Ropa po 111 USD: co, jeśli kupujesz szczyt strachu?
Przyjmijmy 111 USD jako przykładowy poziom wejścia, nie bieżący odczyt notowań. Jeśli po uspokojeniu sytuacji cena spadnie do 90 USD, strata na samym kierunku wyniesie około 18,9%. Żeby wrócić z 90 do 111 USD, potrzeba wzrostu o 23,3%. Do wyniku Twojego instrumentu mogą dojść koszty utrzymania, rolowanie i waluta.
Nie twierdzę, że każda panika kończy się od razu spadkiem. Zakłócenia dostaw mogą się pogłębić, a ropa może dalej drożeć. Problem zaczyna się wtedy, gdy argument „sytuacja jest groźna” zastępuje ocenę tego, ile strachu rynek już uwzględnił w cenie.
Rynek reaguje na zmianę oczekiwań. Zła wiadomość, która jest łagodniejsza od tego, czego się obawiano, może spowodować spadek. Zawieszenie broni, uruchomienie rezerw, zmiana tras dostaw czy słabszy popyt mogą szybko zmienić rachunek. Scenariusz ze wzrostem nie jest jedynym możliwym scenariuszem.
To ten sam impuls, o którym pisałem w artykule Czy wskakiwać do jadącego pociągu?. Kiedy zaczynasz szukać instrumentu dopiero po mocnym ruchu, łatwo pomylić analizę z potrzebą dołączenia do cudzych zysków.
Jak liczę wielkość pozycji na ropie
Zaczynam od kwoty straty, a nie od dostępnej dźwigni. Załóżmy rachunek 20 000 zł i planowane ryzyko 0,5%, czyli 100 zł. Jeżeli odległość do stop lossa wynosi 5%, wstępny nominał pozycji wynosi:
100 zł ÷ 0,05 = 2000 zł.
To uproszczenie przed kosztami i poślizgiem. W praktyce pozostawiam na nie część budżetu ryzyka. Jeśli sensowny stop wymaga odległości 10%, nominał spada do 1000 zł. Szerszy stop oznacza mniejszą pozycję, a nie automatycznie większą akceptowaną stratę.
Do wyliczenia korzystam z kalkulatora wielkości pozycji. Przy kontraktach wynik trzeba jeszcze przeliczyć na liczbę baryłek i pełnych kontraktów, uwzględniając mnożnik oraz kurs waluty rachunku. Jeśli najmniejszy dostępny kontrakt przekracza mój limit ryzyka, rezygnuję z tego instrumentu. Nie przesuwam stopa bliżej tylko po to, żeby wyliczenie się zmieściło.
Stop loss wyznacza plan, ale nie gwarantuje ceny wykonania. Po nocnej wiadomości albo weekendzie rynek może otworzyć się luką, a spread może się rozszerzyć. Dlatego oprócz straty przy stopie sprawdzam, co zrobi z rachunkiem ruch dwa lub trzy razy większy. Samo posiadanie stopa nie uzasadnia dużej dźwigni.
Dochodzi jeszcze waluta. Jeśli wynik instrumentu w USD wynosi +10%, a dolar traci wobec złotego 8%, wynik w PLN to około 1,10 × 0,92 − 1 = +1,2%, przed innymi kosztami. Zakup niezabezpieczonego produktu w euro nie usuwa automatycznie tej ekspozycji.
Moja lista przed zakupem instrumentu na ropę
- Określam cel i czas. Kilka dni spekulacji, zabezpieczenie kosztów działalności czy wieloletnia ekspozycja na spółki?
- Identyfikuję produkt. ISIN lub pełna specyfikacja, Brent albo WTI, konkretny termin lub indeks, papier giełdowy albo CFD.
- Sprawdzam krzywą i rolowanie. Porównuję serie, które produkt rzeczywiście utrzymuje. Sama relacja dwóch najbliższych miesięcy może nie opisywać całego portfela.
- Liczą się wszystkie koszty. Zarządzanie, swap, finansowanie, funding, spread, prowizja i przewalutowanie. Nie dodaję drugi raz efektu już uwzględnionego w wyniku indeksu.
- Oddzielam cenę giełdową od wartości produktu. Sprawdzam płynność, spread oraz ewentualną premię lub dyskonto do wartości aktywów.
- Wyliczam ekspozycję i ryzyko. Nominał, mnożnik, stop, scenariusz luki i wpływ innych pozycji na ten sam czynnik ryzyka.
- Ustalam warunek wyjścia. Co unieważnia tezę i kiedy zamykam pozycję, jeśli oczekiwany ruch nie następuje?
Jeżeli nie umiem odpowiedzieć na te pytania, nie jestem gotowy na zakup. To, że aplikacja zaakceptuje zlecenie, nie jest dowodem, że instrument pasuje do mojego planu.
Najczęstsze pytania o inwestowanie w ropę
Czy ETF na ropę zarobi tyle samo co ropa?
Nie ma takiej gwarancji. Najpierw sprawdź, czy to produkt na kontrakty, czy fundusz akcji. W pierwszym przypadku znaczenie mają serie futures, rolowanie, odsetki i koszty. W drugim kupujesz biznesy. W obu przypadkach dochodzą warunki handlu i ryzyko walutowe.
Czy contango zawsze oznacza stratę?
Nie. Silny wzrost cen kontraktów może przeważyć nad negatywnym efektem krzywej. Contango jest obciążeniem dla określonej długiej ekspozycji, a nie wyrokiem. Nie należy też automatycznie odejmować różnicy między seriami od każdej stopy zwrotu, bo łatwo policzyć ten sam efekt dwa razy.
Czy dalszy termin kontraktu rozwiązuje problem?
Może ograniczyć wpływ gwałtownych zmian najbliższych serii, ale nie usuwa ryzyka krzywej. Dalszy kontrakt może słabiej reagować na krótkotrwały niedobór ropy. Kupujesz inną ekspozycję, a nie darmową poprawę tej samej strategii.
Czy można inwestować w ropę bez dźwigni?
Tak. Możesz kupić bez kredytu produkt bez wbudowanej dźwigni lub akcje. Także futures można zabezpieczyć kapitałem odpowiadającym całemu nominałowi. Nie usuwa to ryzyka ceny ani rolowania, ale ogranicza ryzyko wynikające z nadmiernej ekspozycji względem kapitału.
Czy ropa nadaje się do regularnego kupowania przez wiele lat?
Automatyczne dokładanie pieniędzy do produktu na futures nie daje tego samego co budowanie portfela akcji. Wynik zależy od krzywej i reguł indeksu, a surowiec sam nie wypracowuje zysku jak przedsiębiorstwo. Długoterminowa strategia surowcowa jest możliwa, ale wymaga własnego uzasadnienia. Samo „ropa jest potrzebna światu” to za mało.
Moje podejście: najpierw ryzyko, potem baryłka
Dla większości osób, które zaczynają interesować się ropą po gwałtownym wzroście, będzie to spekulacja. I nie widzę problemu w nazwaniu tego wprost. Problem widzę w otwieraniu spekulacji z dźwignią, a potem tłumaczeniu straty tym, że „to inwestycja na lata”.
Jeśli chcę grać ruch ceny, wybieram instrument, którego mechanikę rozumiem, i ograniczam pozycję do policzonego ryzyka. Jeśli chcę posiadać sektor na lata, analizuję biznesy i ich wyceny. Nie zakładam, że sam fakt wzrostu ceny ropy rozwiązuje za mnie wybór produktu.
Możesz trafnie przewidzieć kierunek ropy i źle dobrać instrument, termin albo wielkość pozycji. Dlatego zanim kupię cokolwiek z napisem „oil”, chcę wiedzieć, co stanie się z moimi pieniędzmi również wtedy, gdy baryłka przez kilka miesięcy nie zrobi nic.
