Waluta to oficjalny środek płatniczy obowiązujący na określonym terytorium, najczęściej w danym państwie lub grupie państw. Waluta służy przede wszystkim do dokonywania płatności, wyrażania cen oraz przechowywania wartości.
Przykładami walut są:
- PLN – polski złoty,
- EUR – euro,
- USD – dolar amerykański,
- GBP – funt brytyjski,
- CHF – frank szwajcarski,
- JPY – jen japoński.
Każda waluta ma swoją nazwę, kod oraz jednostkę, w której wyrażane są ceny i wartości.
Do czego służy waluta?
Waluta pełni trzy podstawowe funkcje ekonomiczne.
Środek wymiany
Waluta umożliwia kupowanie towarów i usług bez konieczności bezpośredniej wymiany jednego dobra na inne.
Zamiast wymieniać np. określoną ilość produktów na żywność, można zapłacić za nią pieniędzmi.
Jednostka rozrachunkowa
Waluta pozwala określać i porównywać ceny.
Jeżeli samochód kosztuje 100 000 zł, a mieszkanie 800 000 zł, możemy łatwo porównać ich wartość wyrażoną w tej samej jednostce.
Środek przechowywania wartości
Pieniądz może być również wykorzystywany do przechowywania wartości w czasie.
Ta funkcja jest jednak uzależniona od stabilności waluty. Wysoka inflacja powoduje, że za tę samą kwotę można z czasem kupić mniej dóbr i usług.
Waluta krajowa
Waluta krajowa jest podstawowym środkiem płatniczym używanym na terenie danego państwa.
W Polsce jest nią złoty (PLN).
Bank centralny danego kraju odpowiada zazwyczaj za prowadzenie polityki pieniężnej związanej z jego walutą. W przypadku Polski jest to Narodowy Bank Polski.
Bank centralny może między innymi wpływać na poziom stóp procentowych oraz ilość pieniądza w gospodarce.
Waluta fiducjarna
Współczesne waluty państwowe są w większości walutami fiducjarnymi (fiat).
Oznacza to, że ich wartość nie wynika z możliwości wymiany banknotu na określoną ilość złota czy innego fizycznego dobra.
Wartość waluty wynika przede wszystkim z zaufania do emitującego ją państwa i systemu gospodarczego, a także z popytu i podaży pieniądza.
Przykładami walut fiducjarnych są PLN, USD, EUR czy GBP.
Waluta rezerwowa
Niektóre waluty pełnią szczególnie ważną funkcję w światowym systemie finansowym.
Najważniejszym przykładem jest dolar amerykański (USD).
Waluty rezerwowe są szeroko wykorzystywane przez banki centralne do przechowywania części rezerw walutowych. Mogą być również używane w handlu międzynarodowym i transakcjach finansowych.
Do najważniejszych walut rezerwowych należą między innymi:
- dolar amerykański,
- euro,
- jen japoński,
- funt brytyjski,
- frank szwajcarski.
Waluta wymienialna
Waluta wymienialna to waluta, którą można stosunkowo łatwo wymienić na inne waluty na rynku walutowym.
Stopień wymienialności może zależeć między innymi od regulacji obowiązujących w danym państwie.
Najważniejsze waluty światowe są przedmiotem obrotu na globalnym rynku Forex, który działa przez całą dobę w dni robocze.
Kurs walutowy
Kurs walutowy określa wartość jednej waluty wyrażoną w innej walucie.
Przykładowo:
1 EUR = 4,30 PLN
oznacza, że jedno euro kosztuje 4,30 zł.
Kurs walutowy może się zmieniać pod wpływem między innymi:
- stóp procentowych,
- inflacji,
- sytuacji gospodarczej,
- polityki banku centralnego,
- bilansu handlowego,
- przepływu kapitału,
- sytuacji geopolitycznej,
- oczekiwań inwestorów.
Para walutowa
Na rynku Forex waluty są zazwyczaj handlowane w parach walutowych.
Przykładem jest:
EUR/USD
Pierwsza waluta to waluta bazowa, a druga to waluta kwotowana.
Jeżeli EUR/USD wynosi 1,10, oznacza to, że:
1 EUR = 1,10 USD
Innymi popularnymi parami są:
- USD/JPY,
- GBP/USD,
- USD/CHF,
- EUR/GBP,
- USD/PLN,
- EUR/PLN.
Mocna i słaba waluta
O walucie mówi się, że umacnia się, gdy jej wartość rośnie względem innej waluty.
Jeżeli kurs EUR/PLN spadnie z 4,40 do 4,20, oznacza to, że złoty umocnił się względem euro.
Z kolei wzrost EUR/PLN z 4,20 do 4,40 oznacza osłabienie złotego względem euro.
Określenia „mocna” i „słaba” waluta zawsze warto odnosić do konkretnego punktu odniesienia. Waluta może umacniać się względem jednej waluty, a jednocześnie osłabiać względem innej.
Wpływ waluty na gospodarkę
Kurs waluty ma znaczenie dla całej gospodarki.
Silniejsza waluta może między innymi:
- obniżać koszt importowanych towarów,
- zmniejszać koszt zakupu surowców za granicą,
- ograniczać część presji inflacyjnej,
- utrudniać konkurencję eksporterom.
Słabsza waluta może natomiast:
- zwiększać konkurencyjność eksportu,
- podnosić koszt importu,
- zwiększać koszt zagranicznych zobowiązań,
- zwiększać ceny części importowanych produktów i surowców.
Wpływ kursu walutowego na gospodarkę zależy jednak od jej struktury oraz od tego, czy przedsiębiorstwa są bardziej zależne od eksportu czy importu.
Waluta a inflacja
Relacja między walutą a inflacją jest bardzo istotna.
Osłabienie waluty powoduje, że towary i usługi kupowane za granicą stają się droższe w przeliczeniu na walutę krajową.
Ma to szczególne znaczenie w przypadku gospodarek importujących:
- energię,
- paliwa,
- surowce,
- technologie,
- komponenty przemysłowe.
Z kolei umocnienie waluty może obniżać koszt importu i tym samym ograniczać część presji inflacyjnej.
Waluta a stopy procentowe
Na kurs waluty wpływają również stopy procentowe.
Jeżeli bank centralny podnosi stopy procentowe, aktywa denominowane w danej walucie mogą stać się bardziej atrakcyjne dla inwestorów.
Nie oznacza to jednak, że każda podwyżka stóp automatycznie prowadzi do umocnienia waluty.
Rynek bierze pod uwagę również przyszłe decyzje banku centralnego, inflację, kondycję gospodarki i oczekiwania inwestorów.
Waluta a inwestowanie
Dla inwestora waluta ma znaczenie nawet wtedy, gdy inwestuje w aktywa znajdujące się za granicą.
Przykładowo polski inwestor kupujący akcje amerykańskiej spółki jest narażony nie tylko na zmianę ceny akcji, ale również na zmianę kursu USD/PLN.
Jeżeli akcje wzrosną o 10%, ale jednocześnie dolar osłabi się względem złotego, końcowy wynik inwestycji w PLN będzie niższy niż 10%.
Może działać to również w drugą stronę.
Dlatego przy inwestowaniu zagranicznym należy rozróżniać wynik inwestycji w walucie aktywa oraz wynik po przeliczeniu na walutę inwestora.
Waluta a kryptowaluty
Waluty państwowe, takie jak PLN, USD czy EUR, są emitowane w ramach systemu monetarnego państwa.
Kryptowaluty działają natomiast na zasadach określonych przez konkretne protokoły i sieci blockchain.
Niektóre kryptowaluty mają ograniczoną podaż, podczas gdy podaż walut państwowych może być zmieniana w ramach prowadzonej polityki pieniężnej.
Istnieją również stablecoiny, których wartość jest projektowana tak, aby pozostawała blisko wartości określonej waluty, najczęściej dolara amerykańskiego.
Najważniejsze waluty świata
Do najważniejszych walut pod względem znaczenia w światowym handlu i finansach należą:
USD – dolar amerykański
Najważniejsza waluta światowego systemu finansowego i główna waluta rezerwowa.
EUR – euro
Wspólna waluta wielu państw Unii Europejskiej.
JPY – jen japoński
Jedna z najważniejszych walut Azji.
GBP – funt brytyjski
Waluta Wielkiej Brytanii i jedna z najważniejszych walut światowych.
CHF – frank szwajcarski
Waluta Szwajcarii, często postrzegana przez inwestorów jako aktywo defensywne.
CNY – juan chiński
Waluta Chin, której znaczenie w światowym handlu i finansach stopniowo rośnie.
Podsumowanie
Waluta to środek płatniczy oraz jednostka, w której wyrażane są ceny i wartości w danym państwie lub obszarze gospodarczym.
Dla inwestora szczególnie ważny jest kurs walutowy, ponieważ wpływa na wartość zagranicznych inwestycji, ceny importowanych towarów, wyniki eksporterów oraz poziom inflacji.
Zmiany wartości waluty są zależne między innymi od stóp procentowych, inflacji, kondycji gospodarki, polityki banku centralnego, przepływu kapitału i sytuacji geopolitycznej.
