Spot (rynek kasowy, ang. spot market) to rynek, na którym kupujesz lub sprzedajesz aktywo po bieżącej cenie z dostawą od razu albo w krótkim, standardowym terminie rozliczenia. Płacisz pełną wartość i stajesz się właścicielem aktywa – bitcoina, akcji, waluty, złota. Cena z tego rynku to cena spot, punkt odniesienia dla kontraktów terminowych i perpetuali.
Przeciwieństwem rynku spot są instrumenty pochodne: futures, perpetuale, opcje, CFD. Tam handlujesz zobowiązaniem lub ekspozycją na cenę, a nie samym aktywem.
Rozliczenie: T+0, T+1, T+2
„Natychmiast” na rynku spot oznacza różne rzeczy w zależności od rynku. Cenę masz ustaloną w chwili zawarcia transakcji, ale formalne przeniesienie własności i pieniędzy może nastąpić później.
| Rynek | Standard rozliczenia | Uwagi |
|---|---|---|
| Giełdy kryptowalut | natychmiast (w wewnętrznej księdze giełdy) | wypłata na własny portfel wymaga transakcji w sieci |
| Akcje w USA | T+1 | od 28 maja 2024 roku |
| GPW i giełdy w UE | T+2 | przejście na T+1 zaplanowane na 11 października 2027 roku |
| Rynek walutowy (FX spot) | zwykle T+2 | dla części par, np. USD/CAD, T+1 |
Termin rozliczenia ma praktyczne znaczenie przy dywidendach. Na GPW, przy T+2, akcje trzeba kupić najpóźniej dwa dni robocze przed dniem ustalenia prawa do dywidendy. Po przejściu UE na T+1 ten odstęp skróci się do jednego dnia.
Spot a futures i perpetual
| Cecha | Spot | Futures | Perpetual |
|---|---|---|---|
| Co masz | aktywo | kontrakt z datą wygaśnięcia | kontrakt bez daty wygaśnięcia |
| Dźwignia | zwykle brak | tak | tak |
| Krótka sprzedaż | trudna lub niemożliwa | łatwa | łatwa |
| Likwidacja | brak (bez dźwigni) | możliwa | możliwa |
| Koszt utrzymania | brak (poza przechowaniem) | zawarty w premii lub dyskoncie do spot | funding co kilka godzin |
| Prawa z aktywa | tak (dywidenda, staking, głosowanie) | nie | nie |
Przykład: 1 BTC na spot i na perpetualu
Załóżmy, że cena BTC wynosi umownie 60 000 USD. Trader A kupuje 1 BTC na rynku spot za 60 000 USD. Trader B otwiera pozycję długą 1 BTC na perpetualu z dźwignią 5x, wpłacając 12 000 USD depozytu.
| Scenariusz | Trader A (spot) | Trader B (perpetual 5x) |
|---|---|---|
| Cena +15% do 69 000 USD | +9 000 USD (+15% kapitału) | +9 000 USD (+75% depozytu) |
| Cena −15% do 51 000 USD | −9 000 USD, nadal ma 1 BTC | −9 000 USD, zostaje 3 000 USD depozytu |
| Cena −20% do 48 000 USD | −12 000 USD, nadal ma 1 BTC | pozycja zlikwidowana wcześniej – depozyt stracony |
| Funding 0,01% co 8 godzin przez 30 dni | 0 USD | ok. −540 USD |
Zmiana ceny daje obu traderom ten sam wynik w dolarach, ale trader B ryzykuje całym depozytem przy spadku o niecałe 20% – giełda zamknie jego pozycję, zanim cena dojdzie do 48 000 USD, bo musi zachować depozyt podtrzymujący. Trader A może przeczekać spadek. Perpetual daje za to efektywność kapitałową: pozostałe 48 000 USD trader B może trzymać gdzie indziej. Funding bywa też ujemny – wtedy pozycja długa na nim zarabia.
Gdzie handluje się spot
- Kryptowaluty – kupujesz monety na giełdzie; możesz je wypłacić na własny portfel i zejść z ryzyka kontrahenta.
- Akcje i ETF-y – zakup na GPW lub giełdach zagranicznych przez rachunek maklerski.
- Waluty – wymiana po bieżącym kursie w kantorze, banku lub u brokera.
- Metale – fizyczne złoto i srebro albo ETC z fizycznym zabezpieczeniem. Większość obrotu surowcami odbywa się jednak na kontraktach terminowych.
Najczęstsze błędy
- Zakładanie, że kupno na spot oznacza brak ryzyka – aktywo może stracić większość wartości, a giełda może upaść.
- Trzymanie dużych kwot kryptowalut na giełdzie mimo możliwości wypłaty na własny portfel.
- Mylenie CFD na akcje lub kryptowaluty z zakupem na spot – przy CFD nie masz aktywa.
- Kupno akcji w dniu ustalenia prawa do dywidendy w przekonaniu, że dywidenda się należy.
- Porównywanie wyniku spot i perpetuala bez kosztu fundingu.
Perspektywa tradera
Spot to rynek, na którym czas pracuje dla Ciebie – nie płacisz fundingu i nie grozi Ci likwidacja, więc możesz przeczekać korektę. Kontrakty wygrywają, gdy chcesz grać na spadki, zabezpieczyć posiadane aktywa lub użyć kapitału efektywniej. Częstą praktyką jest trzymanie długoterminowej pozycji na spot, a krótkoterminowych transakcji na perpetualach. Różnica między ceną spot a ceną kontraktu (basis) i stawka fundingu mówią przy tym, jak mocno rynek jest zlewarowany w jedną stronę.
Najczęstsze pytania
Co to jest cena spot?
Bieżąca cena, po której można kupić lub sprzedać aktywo z natychmiastową dostawą. Od niej liczy się premię lub dyskonto kontraktów terminowych.
Czy na rynku spot można stracić więcej, niż się wpłaciło?
Bez dźwigni nie. Maksymalna strata to wartość kupionego aktywa. Handel spot z dźwignią (margin) zmienia tę zasadę.
Co oznacza T+2?
Rozliczenie transakcji dwa dni robocze po jej zawarciu. Tak rozlicza się dziś GPW; USA działa w standardzie T+1, a UE ma przejść na niego w październiku 2027 roku.
Czy lepiej handlować spot czy futures?
Spot jest prostszy i bez ryzyka likwidacji, futures dają dźwignię i krótką sprzedaż. Wybór zależy od celu, horyzontu i umiejętności zarządzania ryzykiem.
Czym jest handel spot z dźwignią?
To zakup aktywa za częściowo pożyczone środki. Kupujesz prawdziwe aktywo, ale płacisz odsetki od pożyczki i możesz zostać zlikwidowany jak na kontraktach.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
