Basis (baza, ang. basis) to różnica między ceną kontraktu terminowego a ceną instrumentu bazowego na rynku kasowym (spot). Na rynkach finansowych i w krypto liczy się ją zwykle jako cena futures minus cena spot. Na rynkach surowcowych często stosuje się odwrotną konwencję (spot minus futures), dlatego przy czytaniu analiz zawsze sprawdzaj, który zapis przyjął autor.
Dodatnia baza oznacza, że futures są droższe od spotu – to sytuacja typowa dla contango. Ujemna baza oznacza, że futures są tańsze – to backwardation. Oba pojęcia mają osobne hasła, tu chodzi o samą różnicę i o to, jak ją liczyć i wykorzystywać.
Skąd bierze się basis
Cena kontraktu terminowego uwzględnia koszt „przeniesienia” aktywa do dnia wygaśnięcia: koszt finansowania (odsetki), koszt magazynowania surowca, a z drugiej strony dochody, które daje posiadanie aktywa (dywidendy, odsetki, użyteczność fizycznego towaru). W krypto do tego dochodzi popyt na dźwignię – gdy wielu traderów chce być long przez futures, płacą za to wyższą bazą.
Najważniejsza cecha bazy: w dniu wygaśnięcia kontraktu zbiega się do zera, bo cena futures zostaje rozliczona po cenie odniesienia rynku spot. To zjawisko nazywa się konwergencją.
Jak policzyć i annualizować bazę
- basis w jednostkach ceny = cena futures − cena spot,
- basis procentowy = (cena futures − cena spot) / cena spot,
- basis annualizowany ≈ basis procentowy × 365 / liczba dni do wygaśnięcia.
Annualizacja pozwala porównać kontrakty o różnych terminach między sobą i z innymi stopami zwrotu, np. z oprocentowaniem stablecoinów czy obligacji.
Przykład 1: basis kontraktu kwartalnego na BTC
Załóżmy, że BTC na spocie kosztuje 60 000 USD, a kontrakt kwartalny wygasający za 90 dni – 61 500 USD.
| Wielkość | Wartość |
|---|---|
| Basis w USD | 61 500 − 60 000 = 1500 USD |
| Basis procentowy | 1500 / 60 000 = 2,5% |
| Basis annualizowany | 2,5% × 365 / 90 ≈ 10,1% rocznie |
Te około 10% rocznie to stopa, którą rynek „płaci” za odroczone kupno BTC. Właśnie tę różnicę próbuje zebrać strategia cash and carry.
Basis w krypto i na kontraktach perpetualnych
Kontrakty perpetualne nie wygasają, więc nie mają klasycznej konwergencji. Ich cenę przy indeksie spot utrzymuje mechanizm fundingu – im większa różnica między perpetualem a indeksem, tym wyższe płatności fundingowe. Dlatego „basis perpetuala” zwykle jest niewielki, a jego rolę jako miary nastrojów przejmuje funding.
Na kontraktach terminowych z datą wygaśnięcia annualizowany basis bywa dobrym termometrem rynku. Wysoki i rosnący oznacza duży popyt na lewarowane longi i optymizm. Niski lub ujemny – ostrożność albo przewagę strony krótkiej.
Przykład 2: ryzyko bazy w zabezpieczeniu
Masz 1 BTC i zabezpieczasz go krótką pozycją w tym samym kontrakcie kwartalnym po 61 500 USD przy spocie 60 000 USD (basis 1500 USD). Po 30 dniach zamykasz oba: spot kosztuje 55 000 USD, a futures 55 800 USD (basis 800 USD).
- strata na spocie: 55 000 − 60 000 = −5000 USD,
- zysk na krótkich futures: 61 500 − 55 800 = +5700 USD,
- wynik łączny: +700 USD, czyli dokładnie zmiana bazy (1500 − 800).
Zabezpieczenie usunęło ryzyko ceny, ale zostało ryzyko bazy. Gdyby baza wzrosła, wynik łączny byłby ujemny. Ryzyko bazy znika tylko wtedy, gdy trzymasz pozycję do wygaśnięcia w tym samym aktywie.
Najczęstsze błędy
- Porównywanie bazy kontraktów o różnych terminach bez annualizacji.
- Mylenie konwencji znaku – futures minus spot kontra spot minus futures.
- Założenie, że zabezpieczenie futures daje wynik równy zero niezależnie od bazy.
- Traktowanie wysokiej bazy jako darmowego zysku bez uwzględnienia opłat, depozytu i ryzyka giełdy.
Perspektywa tradera
Basis to jeden z najprostszych wskaźników pozycjonowania rynku kontraktów. Gdy annualizowana baza gwałtownie rośnie razem z open interest, rynek jest mocno zlewarowany po stronie long, a to zwiększa ryzyko long squeeze. Gdy po silnym spadku baza spada do zera lub poniżej, dźwignia została wypłukana. Nie jest to sygnał wejścia sam w sobie, ale dobry filtr kontekstu: wejście w longa przy skrajnie wysokiej bazie oznacza, że jesteś po tej samej stronie co zatłoczona większość.
Najczęstsze pytania
Czy basis może być ujemny?
Tak. Gdy futures są tańsze od spotu, basis jest ujemny – to sytuacja backwardation. W krypto pojawia się zwykle w okresach silnego pesymizmu lub po gwałtownych spadkach.
Dlaczego basis spada do zera przy wygaśnięciu?
Bo kontrakt jest rozliczany po cenie odniesienia z rynku spot. W chwili rozliczenia futures i spot dotyczą tego samego momentu, więc różnica znika.
Czym różni się basis od fundingu?
Basis to różnica cen kontraktu z datą wygaśnięcia i spotu. Funding to okresowe płatności między longami i shortami na kontraktach perpetualnych, które utrzymują ich cenę blisko indeksu.
Co to jest ryzyko bazy?
Ryzyko, że różnica między futures a spotem zmieni się niekorzystnie w czasie trwania zabezpieczenia. Wtedy zabezpieczenie nie kompensuje dokładnie zmiany ceny aktywa.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
