Opcja kupna (ang. call option) to kontrakt, który daje nabywcy prawo, ale nie obowiązek, kupienia instrumentu bazowego po z góry ustalonej cenie wykonania w określonym terminie lub do tego terminu. Za to prawo nabywca płaci wystawcy premię. Kupujący opcję kupna zarabia, gdy cena instrumentu bazowego wzrośnie powyżej ceny wykonania powiększonej o zapłaconą premię. Wystawca inkasuje premię, ale bierze na siebie obowiązek sprzedaży po cenie wykonania.
Elementy opcji kupna
- Instrument bazowy – akcja, indeks (np. WIG20), waluta, surowiec, kryptowaluta albo kontrakt terminowy.
- Cena wykonania (strike) – cena, po której nabywca może kupić instrument.
- Premia – cena opcji, płacona z góry przez nabywcę. To maksymalna strata kupującego.
- Termin wygaśnięcia – po nim opcja przestaje istnieć. Opcja europejska może być wykonana tylko w dniu wygaśnięcia, amerykańska – w dowolnym momencie do tego dnia.
- Mnożnik – ile jednostek instrumentu bazowego obejmuje jedna opcja (np. 100 akcji albo określona liczba złotych za punkt indeksu).
- Sposób rozliczenia – dostawa instrumentu albo rozliczenie pieniężne różnicy. Opcje na indeksy i większość opcji krypto rozlicza się pieniężnie.
Przykład 1: wynik w dniu wygaśnięcia
Załóżmy, że kupujesz opcję kupna na akcje z ceną wykonania 100 zł i mnożnikiem 100, płacąc premię 5 zł za akcję, czyli 500 zł. Próg rentowności to cena wykonania plus premia: 105 zł.
| Cena akcji w dniu wygaśnięcia | Wartość opcji | Wynik nabywcy | Wynik wystawcy |
|---|---|---|---|
| 90 zł | 0 zł | −500 zł | +500 zł |
| 100 zł | 0 zł | −500 zł | +500 zł |
| 105 zł | 500 zł | 0 zł | 0 zł |
| 120 zł | 2000 zł | +1500 zł | −1500 zł |
Wynik nabywcy liczysz jako (cena akcji − cena wykonania) × 100 − premia, ale nie mniej niż −500 zł. Gdyby przy kursie 120 zł pominąć premię, wyszłoby 2000 zł zysku – w rzeczywistości jest 1500 zł.
Dla porównania: 100 akcji po 100 zł kosztuje 10 000 zł. Wzrost do 120 zł daje 2000 zł, czyli 20%. Opcja za 500 zł daje w tym scenariuszu 1500 zł, czyli 300%. Przy kursie 100 zł akcjonariusz ma zero, a nabywca opcji traci całą premię. Opcja działa jak dźwignia: zwielokrotnia wynik, ale najbardziej prawdopodobnym scenariuszem dla wielu opcji jest wygaśnięcie bez wartości.
Przykład 2: opcja przed wygaśnięciem
Opcji nie trzeba trzymać do końca. Załóżmy, że tydzień po zakupie akcja rośnie ze 100 do 104 zł, a premia z 5 do 7 zł. Sprzedajesz opcję i zarabiasz (7 − 5) × 100 = 200 zł, choć kurs nie przekroczył jeszcze progu 105 zł. Odwrotnie: jeśli przez miesiąc kurs stoi w miejscu, premia może spaść z 5 do 3 zł i tracisz 200 zł, mimo że akcja nie potaniała. To efekt upływu czasu.
Z czego składa się premia
- Wartość wewnętrzna – o ile cena instrumentu przewyższa cenę wykonania (dla opcji kupna). Opcja z wartością wewnętrzną jest „w pieniądzu”.
- Wartość czasowa – reszta premii. Maleje w miarę zbliżania się wygaśnięcia, coraz szybciej w ostatnich tygodniach.
Na premię wpływają cena instrumentu, cena wykonania, czas do wygaśnięcia, zmienność implikowana i stopy procentowe. Wzrost zmienności implikowanej podnosi premię – dlatego opcje przed ważnymi wydarzeniami są drogie, a po nich często tanieją, nawet jeśli kurs ruszył w dobrą stronę.
Pozycja wystawcy
Wystawca opcji kupna dostaje premię od razu, a jego maksymalny zysk to właśnie ta premia. Jeśli nie posiada instrumentu bazowego (tzw. wystawienie niepokryte), strata teoretycznie nie ma granic, bo cena może rosnąć bez końca – dlatego musi wnosić depozyt zabezpieczający. Wystawienie opcji na posiadane akcje to covered call: dodatkowy dochód w zamian za oddanie zysku powyżej ceny wykonania.
Najczęstsze błędy
- Liczenie zysku bez premii i pomijanie progu rentowności.
- Kupowanie tanich opcji daleko poza pieniądzem – niska premia wynika z niskiego prawdopodobieństwa, że się opłacą.
- Zakup opcji tuż przed wynikami lub decyzją banku centralnego i zaskoczenie spadkiem premii po wydarzeniu.
- Wystawianie niepokrytych opcji kupna dla „pewnej” premii bez planu na gwałtowny wzrost.
- Handel opcjami o niskiej płynności z szerokim spreadem między ofertami kupna i sprzedaży.
Perspektywa tradera
Kupno opcji kupna to sposób na grę na wzrost z ryzykiem ograniczonym do premii – nie potrzebujesz stop lossa, bo maksymalną stratę znasz z góry. Ale trzeba mieć rację co do kierunku, skali i czasu ruchu jednocześnie. Dlatego przed zakupem sprawdź, czy premia nie jest zawyżona przez wysoką zmienność implikowaną, i wybierz termin z zapasem czasu. Premię traktuj jak ryzyko na transakcję: kwota, którą możesz stracić w całości, powinna być małym procentem kapitału. Na rynku krypto największa płynność w opcjach jest na giełdzie Deribit – opisujemy ją w recenzji Deribit.
Najczęstsze pytania
Czym różni się opcja kupna od opcji sprzedaży?
Opcja kupna daje prawo do kupna i zyskuje na wzroście ceny. Opcja sprzedaży (put) daje prawo do sprzedaży i zyskuje na spadku.
Ile można stracić na kupnie opcji kupna?
Najwyżej zapłaconą premię. Tak się dzieje, gdy w dniu wygaśnięcia cena instrumentu jest równa cenie wykonania lub niższa.
Jak obliczyć próg rentowności opcji kupna?
Dodaj premię do ceny wykonania. Przy cenie wykonania 100 zł i premii 5 zł próg to 105 zł – dopiero powyżej niego nabywca zarabia w dniu wygaśnięcia.
Gdzie w Polsce handluje się opcjami?
Na GPW notowane są opcje na indeks WIG20. Dostęp do opcji zagranicznych i krypto dają brokerzy międzynarodowi i giełdy kryptowalut.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
