Opcja sprzedaży (ang. put option, opcja put) to kontrakt, który daje nabywcy prawo, ale nie obowiązek, sprzedaży instrumentu bazowego po z góry ustalonej cenie wykonania w określonym terminie (opcja europejska) lub do tego terminu (opcja amerykańska). Za to prawo nabywca płaci wystawcy premię opcyjną. Wystawca przyjmuje premię i zobowiązuje się kupić instrument po cenie wykonania, jeśli nabywca skorzysta z prawa.
Opcja sprzedaży zyskuje na wartości, gdy cena instrumentu bazowego spada. Dlatego służy do dwóch celów: zabezpieczenia posiadanych aktywów przed spadkiem i spekulacji na spadek z z góry ograniczoną stratą.
Kluczowe parametry
| Parametr | Znaczenie |
|---|---|
| Instrument bazowy | aktywo, którego dotyczy opcja: akcje, indeks, waluta, surowiec, kryptowaluta |
| Cena wykonania (strike) | cena, po której nabywca może sprzedać instrument bazowy |
| Premia | cena opcji, płacona przez nabywcę z góry |
| Termin wygaśnięcia | data, po której opcja przestaje istnieć |
| Mnożnik | ile jednostek instrumentu bazowego obejmuje jeden kontrakt |
Kiedy put jest „w pieniądzu”
- In the money (ITM) – cena rynkowa poniżej ceny wykonania; opcja ma wartość wewnętrzną.
- At the money (ATM) – cena rynkowa w okolicy ceny wykonania.
- Out of the money (OTM) – cena rynkowa powyżej ceny wykonania; opcja ma tylko wartość czasową.
Premia to suma wartości wewnętrznej i wartości czasowej. Wartość czasowa maleje w miarę zbliżania się terminu wygaśnięcia, a rośnie, gdy rynek oczekuje większej zmienności.
Przykład 1: put jako spekulacja na spadek
Załóżmy, że akcje spółki kosztują 100 zł, a Ty kupujesz opcję sprzedaży z ceną wykonania 100 zł za premię 4 zł na akcję. Kontrakt obejmuje 100 akcji, więc płacisz 400 zł.
| Cena akcji w dniu wygaśnięcia | Wartość opcji na akcję | Wynik na kontrakcie |
|---|---|---|
| 80 zł | 20 zł | (20 − 4) × 100 = +1600 zł |
| 96 zł | 4 zł | 0 zł (próg rentowności) |
| 100 zł i więcej | 0 zł | −400 zł (strata premii) |
Próg rentowności to cena wykonania minus premia: 100 − 4 = 96 zł. Maksymalna strata nabywcy to zapłacona premia, niezależnie od tego, jak mocno akcje wzrosną.
Przykład 2: put jako zabezpieczenie portfela
Załóżmy, że masz 100 akcji kupionych po 100 zł i obawiasz się spadku przed publikacją wyników. Kupujesz opcję sprzedaży z ceną wykonania 95 zł za 2 zł na akcję (200 zł). Jeśli akcje spadną do 70 zł, na samych akcjach tracisz 3000 zł, ale opcja jest warta 25 zł na akcję, czyli 2500 zł. Łączna strata: (100 − 95) + 2 = 7 zł na akcję, czyli 700 zł – bez względu na to, jak głęboko spadnie kurs. Jeśli akcje wzrosną, tracisz tylko 200 zł premii, a cały wzrost zostaje przy Tobie. Taka strategia to protective put – działa jak polisa ubezpieczeniowa z udziałem własnym 5 zł na akcję.
Pozycja wystawcy
Wystawca opcji sprzedaży otrzymuje premię, ale musi kupić instrument po cenie wykonania, jeśli opcja zostanie wykonana. W przykładzie 1 wystawca zarabia najwyżej 400 zł, a przy spadku akcji do zera traci (100 − 4) × 100 = 9600 zł. Wystawienie puta jest więc zakładem, że cena nie spadnie poniżej progu rentowności, i wymaga depozytu zabezpieczającego.
Gdzie handluje się opcjami sprzedaży
Na GPW notowane są opcje na indeks WIG20 – europejskie, rozliczane pieniężnie. Na rynkach amerykańskich dostępne są opcje na akcje i ETF-y. Na rynku kryptowalut największy obrót opcjami na BTC i ETH ma Deribit (więcej w recenzji Deribit), a opcje oferują też inne duże giełdy. Na giełdach krypto opcje są zwykle europejskie i rozliczane w gotówce lub w kryptowalucie.
Najczęstsze błędy
- Liczenie zysku bez uwzględnienia premii – spadek ceny poniżej strike nie oznacza jeszcze zysku.
- Kupowanie tanich, bardzo odległych opcji OTM, które zwykle wygasają bezwartościowo.
- Kupowanie putów, gdy zmienność implikowana jest wysoka, np. tuż po panice – premia jest wtedy droga.
- Ignorowanie utraty wartości czasowej przy krótkim terminie do wygaśnięcia.
- Wystawianie putów bez zrozumienia, że strata może być wielokrotnie większa niż otrzymana premia.
Perspektywa tradera
Zakup puta to sposób na short z ryzykiem ograniczonym do premii – nie grozi Ci likwidacja ani short squeeze wybijający stop. Ceną jest upływ czasu: opcja traci wartość każdego dnia, więc musisz mieć rację nie tylko co do kierunku, ale też co do tempa ruchu. Traktuj premię jak ryzyko na transakcję i dopasuj liczbę kontraktów tak, by jej utrata mieściła się w Twoim limicie. Przy zabezpieczaniu portfela porównaj koszt puta z alternatywą, czyli zmniejszeniem pozycji lub stop lossem.
Najczęstsze pytania
Czym różni się opcja sprzedaży od opcji kupna?
Opcja sprzedaży daje prawo sprzedaży i zyskuje na spadkach. Opcja kupna daje prawo kupna i zyskuje na wzrostach.
Ile mogę stracić, kupując puta?
Najwyżej zapłaconą premię.
Czy muszę mieć akcje, żeby kupić opcję sprzedaży?
Nie. Przy opcjach rozliczanych pieniężnie otrzymujesz różnicę w gotówce, a przy dostawie fizycznej zwykle możesz zamknąć opcję przed wygaśnięciem.
Co to jest protective put?
Połączenie posiadanych aktywów z kupionym putem. Opcja ogranicza stratę przy spadku, a wzrost zostaje zachowany po odjęciu premii.
Od czego zależy cena opcji sprzedaży?
Od relacji ceny rynkowej do strike, czasu do wygaśnięcia, zmienności implikowanej i stóp procentowych.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
