Bony skarbowe (ang. treasury bills) to krótkoterminowe papiery dłużne Skarbu Państwa o terminie wykupu do jednego roku. Nie płacą odsetek w formie kuponu – są sprzedawane z dyskontem, czyli poniżej wartości nominalnej, a w dniu wykupu państwo oddaje pełny nominał. Różnica między ceną zakupu a nominałem to zysk inwestora. Bony należą do rynku pieniężnego i są jednym z najbezpieczniejszych instrumentów w danej walucie.
Bony skarbowe Ministerstwa Finansów
W Polsce bony emituje Minister Finansów na przetargach, w których NBP pełni rolę agenta emisji. Uczestniczą w nich Dealerzy Skarbowych Papierów Wartościowych oraz BGK, a minimalna oferta to 100 000 zł nominału. Po przetargu bony mogą być oferowane w sprzedaży dodatkowej. Głównymi nabywcami są banki i fundusze rynku pieniężnego, a nie inwestorzy indywidualni.
Po kilkuletniej przerwie MF wróciło do bonów w styczniu 2025 roku. Emisje nie odbywają się co miesiąc – resort ogłasza je w miesięcznych planach podaży, zwykle z przetargiem w piątek. W 2026 roku przetargi bonów zaplanowano m.in. w styczniu, lutym, kwietniu i lipcu, a na 2 października 2026 roku – bony 51-tygodniowe z wykupem 28 września 2027 roku. W kilku miesiącach, np. we wrześniu, MF bonów nie oferowało.
Bony pieniężne NBP
Bony pieniężne to osobny instrument – emituje je NBP, a nie Ministerstwo Finansów. Służą do podstawowych operacji otwartego rynku. W polskim systemie bankowym od lat występuje nadpłynność, więc NBP co tydzień, w piątek, sprzedaje bankom 7-dniowe bony i w ten sposób absorbuje nadmiar pieniądza. Dyskonto ustala się na podstawie stopy referencyjnej NBP. Dzięki temu stopa referencyjna realnie wpływa na koszt pieniądza na rynku międzybankowym. Bony pieniężne kupują wyłącznie banki.
| Cecha | Bony skarbowe | Bony pieniężne NBP |
|---|---|---|
| Emitent | Minister Finansów | Narodowy Bank Polski |
| Cel | finansowanie potrzeb budżetu | polityka pieniężna, absorpcja nadpłynności |
| Termin | do 52 tygodni | w podstawowych operacjach 7 dni |
| Rentowność | ustala przetarg | wynika ze stopy referencyjnej |
| Nabywcy | dealerzy, banki, fundusze | banki |
Amerykańskie odpowiedniki to T-bills – krótkoterminowe papiery Departamentu Skarbu USA, opisane w haśle o obligacjach skarbowych USA.
Dyskonto i rentowność
Rentowność = (nominał – cena) / cena × 365 / liczba dni do wykupu
Stopa dyskonta liczy zysk od nominału, a rentowność – od ceny zakupu, dlatego rentowność jest zawsze nieco wyższa. W przykładach przyjmujemy rok 365 dni.
Przykład
Załóżmy, że 52-tygodniowy bon (364 dni) o nominale 10 000 zł kosztuje 9 550 zł.
| Wielkość | Wynik |
|---|---|
| Dyskonto (zysk brutto) | 450 zł |
| Stopa dyskonta (od nominału) | ok. 4,51% |
| Rentowność (od ceny) | ok. 4,72% |
Drugi scenariusz: fundusz rynku pieniężnego kupuje bony 51-tygodniowe (357 dni) o nominale 50 mln zł przy umownej rentowności 4%. Płaci około 48 117 486 zł, a przy wykupie zarabia około 1 882 514 zł. Bon 91-dniowy przy tej samej rentowności kosztowałby około 9 901,26 zł za 10 000 zł nominału.
Trzeci scenariusz: bank kupuje od NBP 7-dniowe bony pieniężne o nominale 100 mln zł przy umownej stopie referencyjnej 4%. Płaci około 99 923 346 zł, a po tygodniu zarabia około 76 654 zł. Porównanie z detalicznymi obligacjami skarbowymi zrobisz w kalkulatorze obligacji skarbowych.
Najczęstsze błędy
- Mylenie bonów skarbowych MF z bonami pieniężnymi NBP.
- Porównywanie stopy dyskonta z oprocentowaniem lokaty – właściwą miarą jest rentowność.
- Przekonanie, że bony można kupić w banku jak obligacje oszczędnościowe – rynek jest hurtowy.
- Utożsamianie niskiego ryzyka kredytowego z brakiem ryzyka stopy procentowej przy sprzedaży przed wykupem.
Perspektywa tradera
Rentowności bonów i stopa referencyjna wyznaczają krótki koniec krzywej rentowności i stopę wolną od ryzyka w złotych. Gdy rynek zaczyna wyceniać obniżki stóp RPP, rentowności krótkich papierów spadają wcześniej niż stopa referencyjna – to sygnał zmiany oczekiwań, który przekłada się na kurs złotego i marże kredytów. Inwestorowi indywidualnemu ekspozycję na bony dają fundusze rynku pieniężnego. Porównując je z lokatą, licz zysk po podatku, np. w kalkulatorze podatku Belki.
Najczęstsze pytania
Czy osoba prywatna może kupić bony skarbowe?
Bezpośrednio w praktyce nie – w przetargach uczestniczą dealerzy i BGK, a minimalna oferta to 100 000 zł nominału. Najprostszą drogą są fundusze rynku pieniężnego, które inwestują m.in. w bony.
Czy Ministerstwo Finansów emituje dziś bony skarbowe?
Tak, ale nie co miesiąc. Po kilkuletniej przerwie MF wznowiło emisje w styczniu 2025 roku i od tego czasu przeprowadza przetargi według potrzeb, ogłaszając je w miesięcznych planach podaży.
Dlaczego bony pieniężne NBP są powiązane ze stopą referencyjną?
Bo to narzędzie, którym NBP przenosi stopę referencyjną na rynek. Banki lokują nadwyżki płynności w bonach na tydzień według tej stopy, więc nie mają powodu pożyczać sobie pieniędzy dużo taniej.
Czym różni się bon skarbowy od obligacji?
Bon ma termin do roku i nie płaci kuponu – zysk wynika z dyskonta. Obligacje skarbowe są dłuższe i zwykle wypłacają odsetki.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
