Kupon (ang. coupon) to odsetki, które emitent obligacji wypłaca jej posiadaczowi. Podaje się go jako procent wartości nominalnej w skali roku – obligacja o nominale 1000 zł i kuponie 7% płaci 70 zł rocznie, niezależnie od tego, ile za nią zapłaciłeś.
Nazwa pochodzi z czasów papierowych obligacji z arkuszem odrywanych kuponów – po odsetki szło się do banku z kolejnym odciętym kuponem.
Kupon to nie rentowność
Kupon liczy się od wartości nominalnej. Rentowność liczy się od tego, co zapłaciłeś. Załóżmy obligację o nominale 1000 zł, kuponie 5% i wykupie za rok. Emitent zapłaci 50 zł odsetek i zwróci 1000 zł – niezależnie od Twojej ceny zakupu.
| Cena zakupu | Odsetki | Wynik na wykupie | Zysk łącznie | Rentowność |
|---|---|---|---|---|
| 1000 zł (100%) | 50 zł | 0 zł | 50 zł | 5% |
| 950 zł (95%) | 50 zł | +50 zł | 100 zł | ok. 10,5% |
| 1050 zł (105%) | 50 zł | −50 zł | 0 zł | 0% |
Ten sam kupon, trzy różne wyniki. Obligacje porównuje się więc po rentowności do wykupu (YTM), która uwzględnia cenę, wszystkie przyszłe kupony i zwrot nominału – nigdy po samym kuponie.
Rodzaje kuponów
- Stały – ustalony na cały okres życia obligacji. Gdy stopy rosną, cena papieru spada.
- Zmienny – stawka bazowa plus marża, przeliczana w każdym okresie odsetkowym. Cena jest stabilniejsza, ale przy spadku stóp spada też Twój dochód.
- Indeksowany inflacją – inflacja z określonego okresu plus marża. Chroni siłę nabywczą, choć wysokości wypłaty nie znasz z góry.
- Zerokuponowy – brak odsetek. Kupujesz z dyskontem, na wykupie dostajesz nominał. Najbardziej wrażliwy na zmiany stóp.
Kupony polskich obligacji detalicznych
| Seria | Okres | Oprocentowanie | Odsetki |
|---|---|---|---|
| OTS | 3 miesiące | stałe | wypłata na koniec |
| ROR, DOR | 1 i 2 lata | zmienne: stopa referencyjna NBP + marża (pierwszy miesiąc stały) | wypłata co miesiąc |
| TOS | 3 lata | stałe | kapitalizacja, wypłata na koniec |
| COI | 4 lata | 1. rok stałe, potem inflacja + marża | wypłata co rok |
| EDO | 10 lat | 1. rok stałe, potem inflacja + marża | kapitalizacja, wypłata na koniec |
| ROS, ROD | 6 i 12 lat | 1. rok stałe, potem inflacja + marża | kapitalizacja; tylko dla beneficjentów programu 800+ |
Różnica między wypłatą a kapitalizacją jest konkretna. Przy wypłacie dostajesz odsetki na rachunek i płacisz podatek na bieżąco. Przy kapitalizacji odsetki dopisują się do kapitału i pracują dalej, a podatek pobierany jest dopiero przy wykupie. Stawki i marże zmieniają się co miesiąc – aktualne warunki porównasz w kalkulatorze obligacji skarbowych.
Kupony korporacyjne: od WIBOR-u do POLSTR
Na polskim rynku obligacji korporacyjnych dominuje kupon zmienny: stawka bazowa plus marża, wypłacany co kwartał lub co pół roku. Przez lata stawką bazową był WIBOR 3M lub 6M. Zgodnie z harmonogramem reformy wskaźników do końca 2026 roku rynek przestaje zawierać nowe umowy i emitować nowe instrumenty oparte na WIBOR-ze, a od 2027 roku jego następcą jest POLSTR. WIBOR 1M, 3M i 6M ma być publikowany do końca 2036 roku, ale wyłącznie na potrzeby wygaszania wcześniejszych umów i emisji.
POLSTR jest zwykle niższy od WIBOR-u, więc nowe emisje mogą mieć wyższe marże. Porównując oferty z różnych okresów, patrz na sumę stawki bazowej i marży, a nie na samą marżę. Przy papierach już notowanych sprawdź w warunkach emisji zapisy o zastąpieniu wskaźnika.
Cena czysta, cena brudna i odsetki narosłe
Kupon narasta codziennie. Jeśli kupujesz obligację w trakcie okresu odsetkowego, część nadchodzącego kuponu należy się sprzedającemu. Stąd dwie ceny:
- cena czysta – kurs z notowań, w procentach nominału,
- cena brudna – cena czysta plus odsetki narosłe od początku okresu. Tyle realnie płacisz.
Przykład: pułapka podatkowa na Catalyst
Załóżmy obligację o nominale 1000 zł z kuponem 10% rocznie, wypłacanym co pół roku – każdy kupon to 50 zł. Kupujesz ją po 100% w połowie okresu odsetkowego. Płacisz 1000 zł plus 25 zł odsetek narosłych.
- Po trzech miesiącach dostajesz kupon 50 zł brutto.
- Podatek 19% liczony jest od całego kuponu: 9,50 zł.
- Na rękę: 40,50 zł. Po odjęciu 25 zł oddanych sprzedającemu zostaje 15,50 zł.
- Twoja faktyczna część odsetek to 25 zł, a podatek 9,50 zł stanowi od niej 38%.
Odsetki narosłe zapłacone przy zakupie nie pomniejszają podatku od tego kuponu. Wchodzą w wydatki na nabycie obligacji, więc mogą wrócić w rozliczeniu przy sprzedaży lub wykupie – od 2024 roku przepisy wprost każą uwzględniać wydatki na nabycie przy ustalaniu dochodu z wykupu. W praktyce nadpłacasz podatek teraz, a odzyskać go możesz dopiero później i tylko w takim zakresie, na jaki pozwoli rozliczenie roczne. Im bliżej dnia ustalenia prawa do odsetek kupujesz, tym większa nadpłata. Stąd prosta reguła: na Catalyst kupuj raczej tuż po wypłacie kuponu niż tuż przed nią. Obejściem problemu jest trzymanie obligacji na IKE lub IKZE, a od 2027 roku także na Osobistym Koncie Inwestycyjnym – ile to daje przy Twoich kwotach, sprawdzisz w kalkulatorze OKI.
Kupon a wrażliwość na stopy procentowe
Im niższy kupon, tym większa wrażliwość ceny obligacji na zmiany stóp. Przy niskim lub zerowym kuponie niemal cała wartość leży w odległej płatności na końcu, a właśnie jej wartość najmocniej reaguje na zmianę stopy dyskontowej. Tę zależność mierzy duracja. Druga strona medalu to ryzyko reinwestycji: YTM zakłada, że każdy kupon zainwestujesz po tej samej stopie, a gdy stopy spadają, lokujesz je taniej.
Najczęstsze błędy
- Porównywanie obligacji po kuponie zamiast po rentowności do wykupu.
- Traktowanie kuponu jako zysku – zysk poznasz po podatku, odsetkach narosłych i różnicy między ceną a nominałem.
- Uznawanie wysokiego kuponu za hojność emitenta – to wycena ryzyka niewypłacalności.
- Kupowanie na Catalyst tuż przed dniem ustalenia prawa do odsetek.
- Porównywanie samych marż przy emisjach opartych na różnych wskaźnikach.
Perspektywa tradera
Liczba z reklamy i liczba, która trafia na konto, to dwie różne liczby. Kupon 10% po uwzględnieniu ceny powyżej nominału, odsetek narosłych, podatku i inflacji potrafi dać wynik realnie bliski zera – tak jak setup na kontraktach liczony bez spreadu, prowizji i fundingu. Policz wynik netto, zanim kupisz.
Najczęstsze pytania
Czym kupon różni się od rentowności?
Kupon to stała część umowy liczona od nominału. Rentowność zależy od ceny, którą płacisz, i zmienia się razem z kursem obligacji.
Co to są odsetki narosłe?
Część bieżącego kuponu, która przypada na okres, gdy obligację trzymał sprzedający. Doliczasz ją do ceny przy zakupie na rynku wtórnym.
Czy odsetki narosłe obniżają podatek od kuponu?
Nie od tego kuponu – podatek 19% pobierany jest od całej wypłaty. Zapłacone odsetki narosłe mogą zostać uwzględnione dopiero w rozliczeniu przy sprzedaży lub wykupie.
Co się stanie z obligacjami opartymi na WIBOR-ze?
Istniejące emisje mogą korzystać z WIBOR-u 1M, 3M i 6M do końca 2036 roku albo przejść na POLSTR zgodnie z warunkami emisji. Nowe emisje od 2027 roku opierają się na POLSTR.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
