NBP

NBP (Narodowy Bank Polski) to bank centralny Rzeczypospolitej Polskiej. Ma wyłączne prawo emisji pieniądza, ustala i realizuje politykę pieniężną oraz odpowiada za wartość polskiego pieniądza. Tak jego rolę opisuje wprost Konstytucja w art. 227. Działa od 1945 roku, a jego organami są prezes NBP, Rada Polityki Pieniężnej i Zarząd NBP.

Dla zwykłego inwestora NBP to przede wszystkim trzy rzeczy: stopy procentowe (przez RPP), kurs złotego i – o czym mało kto pamięta – tabela kursów walut, na której opiera się Twoje rozliczenie podatkowe z zagranicznym brokerem.

Główne zadania NBP

• Emisja pieniądza – tylko NBP może emitować banknoty i monety w złotych.
• Polityka pieniężna – realizowana przez stopy procentowe ustalane przez RPP i operacje na rynku pieniężnym. Cel to inflacja 2,5% z dopuszczalnym odchyleniem ±1 punkt procentowy.
• Zarządzanie rezerwami dewizowymi – w walutach, papierach wartościowych i złocie.
• Bank banków – prowadzi rachunki banków komercyjnych, udziela im kredytów, a w kryzysie może pełnić rolę pożyczkodawcy ostatniej instancji.
• Bank państwa – prowadzi rachunki budżetu państwa.
• Systemy płatności – organizuje rozliczenia pieniężne między bankami.
• Statystyka i analizy – bilans płatniczy, projekcje inflacji i PKB, raporty o stabilności finansowej.
• Kursy walut – publikuje codzienne tabele średnich kursów walut.

NBP nie nadzoruje dziś banków. Do 2008 roku robiła to działająca przy NBP Komisja Nadzoru Bankowego, a od tego czasu nadzór sprawuje KNF.

Kurs średni NBP a Twoje podatki

To praktyczna rzecz, którą każdy inwestor u zagranicznego brokera lub na giełdzie kryptowalut musi znać. Przychody i koszty w walutach obcych przeliczasz na złote według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień transakcji (lub dzień poniesienia kosztu). Kupujesz akcje w dolarach we wtorek – bierzesz kurs z poniedziałku. Sprzedajesz w poniedziałek – kurs z piątku. Te kursy znajdziesz w archiwum tabel na stronie NBP, a kalkulator podatku Belki pomoże Ci policzyć sam podatek.

NBP i złoto

W ostatnich latach NBP był jednym z najaktywniejszych kupców złota wśród banków centralnych na świecie. Złoto w rezerwach ma zwiększać ich bezpieczeństwo i wiarygodność kraju – nie zależy od żadnego innego państwa i nie niesie ryzyka niewypłacalności emitenta. To też dobry sygnał dla inwestora indywidualnego, żeby traktować złoto jako element ochrony kapitału, a nie spekulację.

Niezależność NBP

Bank centralny powinien być niezależny od rządu, żeby polityka pieniężna nie była podporządkowana bieżącym potrzebom polityków – na przykład finansowaniu deficytu przez dodruk pieniądza. Dlatego Konstytucja zakazuje finansowania deficytu budżetowego przez zaciąganie zobowiązań w NBP, a prezes NBP jest powoływany przez Sejm na wniosek Prezydenta na 6-letnią kadencję. Niezależność banku centralnego jest jednym z czynników, na które patrzą inwestorzy zagraniczni, oceniając ryzyko inwestycji w złotym.

Jak NBP wpływa na Twoje pieniądze

• Kredyty i lokaty – przez stopy procentowe ustalane przez RPP.
• Obligacje skarbowe ROR i DOR – ich oprocentowanie opiera się na stopie referencyjnej NBP. Porównasz je w kalkulatorze obligacji skarbowych.
• Kurs złotego – przez poziom stóp, komunikację i, w wyjątkowych sytuacjach, interwencje walutowe.
• Inflacja – czyli realna wartość Twoich oszczędności.
• Zysk NBP – po odpisach trafia do budżetu państwa, a straty (zdarzają się np. przy umocnieniu złotego) obciążają wynik banku centralnego.

Najczęstsze nieporozumienia

• „NBP ustala oprocentowanie kredytów” – NBP ustala stopy procentowe, a banki komercyjne budują na tej podstawie własną ofertę z marżą.
• „NBP gwarantuje depozyty” – depozyty w bankach gwarantuje Bankowy Fundusz Gwarancyjny, nie NBP.
• „NBP nadzoruje banki” – od 2008 roku robi to KNF.

Najczęstsze pytania

Gdzie znaleźć średni kurs NBP do rozliczenia podatku?

Na stronie NBP w archiwum tabel kursów średnich (tabela A). Szukasz kursu z ostatniego dnia roboczego przed dniem transakcji lub poniesienia kosztu.

Czym różni się NBP od RPP?

RPP jest jednym z organów NBP i ustala stopy procentowe. NBP jako całość realizuje tę politykę, emituje pieniądz, zarządza rezerwami i prowadzi wiele innych zadań banku centralnego.

Czy NBP może finansować deficyt budżetowy?

Nie bezpośrednio. Konstytucja zakazuje pokrywania deficytu budżetowego przez zaciąganie zobowiązań w banku centralnym.

Czy NBP gwarantuje moje oszczędności w banku?

Nie. Depozyty w bankach są gwarantowane przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny do równowartości 100 tys. euro na osobę w jednym banku.

Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.