Cash and carry (ang. cash and carry trade, często nazywany basis trade) to strategia polegająca na jednoczesnym kupnie aktywa na rynku spot i sprzedaży kontraktu terminowego na to samo aktywo, gdy futures są droższe od spotu. Pozycja jest neutralna wobec ceny, a zysk wynika z bazy, która do dnia wygaśnięcia zbiega się do zera. To forma arbitrażu, choć – jak zobaczysz niżej – nie całkiem pozbawiona ryzyka.
Logika strategii
W klasycznym ujęciu cena futures powinna odpowiadać cenie spot powiększonej o koszt przeniesienia aktywa do dnia wygaśnięcia: koszt finansowania, magazynowania, ubezpieczenia, pomniejszony o dochody z posiadania aktywa. Jeśli futures są wyraźnie droższe, opłaca się kupić aktywo „za gotówkę” (cash), przetrzymać je (carry) i dostarczyć lub rozliczyć w dniu wygaśnięcia po wyższej cenie zablokowanej dziś. Taki handel dociska cenę futures w dół, a spot w górę, więc na płynnych rynkach tradycyjnych baza jest zwykle bliska kosztowi finansowania.
W krypto baza bywa wyższa niż na rynkach tradycyjnych, bo popyt na lewarowane longi jest duży, a kapitał gotowy do arbitrażu – ograniczony. Stąd popularność tej strategii wśród funduszy i bardziej zaawansowanych inwestorów.
Scenariusz 1: kontrakt kwartalny na BTC
Załóżmy, że BTC na spocie kosztuje 60 000 USD, a kontrakt kwartalny wygasający za 91 dni – 61 800 USD. Kupujesz 1 BTC na spocie i sprzedajesz 1 BTC w kontrakcie kwartalnym.
- basis: 1800 USD, czyli 3% w 91 dni,
- annualizacja: 3% × 365 / 91 ≈ 12,0% rocznie,
- umowne opłaty za wszystkie transakcje: 0,3% od 60 000 USD, czyli 180 USD,
- zysk netto: 1620 USD, czyli 2,7% w 91 dni, około 10,8% rocznie od kwoty zainwestowanej w spot.
Wynik w dniu wygaśnięcia nie zależy od ceny BTC:
| Cena BTC przy wygaśnięciu | Wynik na spocie | Wynik na krótkich futures | Razem (przed opłatami) |
|---|---|---|---|
| 45 000 USD | −15 000 USD | +16 800 USD | +1800 USD |
| 60 000 USD | 0 USD | +1800 USD | +1800 USD |
| 80 000 USD | +20 000 USD | −18 200 USD | +1800 USD |
Ile kapitału naprawdę potrzebujesz
Krótka noga wymaga depozytu. Jeśli trzymasz spot na jednym rachunku, a na krótkie futures odkładasz 20 000 USD (dźwignia około 3x), cały zaangażowany kapitał to 80 000 USD. Zysk netto 1620 USD daje wtedy około 2,0% w 91 dni, czyli około 8,1% rocznie. Uczciwa annualizacja liczy zwrot od całego kapitału, a nie tylko od nogi spot.
Część giełd pozwala użyć samego BTC jako zabezpieczenia krótkiej pozycji (kontrakty rozliczane w monecie lub rachunki z wieloma walutami depozytu). To zmniejsza zapotrzebowanie na kapitał, ale wiąże obie nogi z jedną giełdą.
Scenariusz 2: wersja z perpetualem i fundingiem
Zamiast kontraktu kwartalnego możesz sprzedać kontrakt perpetualny. Nie ma tu bazy, która zbiega się w ustalonym dniu – zarabiasz na fundingu, który przy dodatnich stawkach płacą longi shortom. Załóżmy stałą cenę 60 000 USD, pozycję 1 BTC spot i 1 BTC short na perpetualu oraz funding naliczany co 8 godzin.
| Okres | Stawka fundingu (umowna) | Wynik dzienny | Wynik za okres |
|---|---|---|---|
| 30 dni | +0,01% co 8 godz. | +18 USD | +540 USD |
| 10 dni | −0,005% co 8 godz. | −9 USD | −90 USD |
| Razem 40 dni | +450 USD |
Stawka 0,01% co 8 godzin to około 11% rocznie (0,03% dziennie × 365). Funding jest jednak zmienny – w okresach pesymizmu staje się ujemny i wtedy to short płaci. Wersja z perpetualem daje elastyczność (możesz wyjść w dowolnej chwili), ale nie gwarantuje z góry znanego wyniku, jak kontrakt z datą wygaśnięcia.
Jak wejść w pozycję krok po kroku
- Porównaj annualizowaną bazę kilku kontraktów i sprawdź, czy po opłatach przewyższa alternatywę, np. oprocentowanie stablecoina lub krótkich obligacji.
- Ustal wielkość pozycji i depozyt krótkiej nogi tak, by cena likwidacji była odległa od bieżącej ceny.
- Otwórz obie nogi możliwie jednocześnie, najlepiej zleceniami z limitem, by kontrolować wejściową bazę.
- Monitoruj depozyt i ustaw alert na poziomie, przy którym go uzupełniasz lub zmniejszasz pozycję.
- Przy wygaśnięciu sprzedaj spot po cenie zbliżonej do ceny rozliczeniowej albo przeroluj krótką nogę na kolejną serię.
Ryzyka cash and carry
- Depozyt i likwidacja krótkiej nogi – w scenariuszu 1 short z depozytem 20 000 USD ma cenę likwidacji w okolicy 81 500 USD (przy umownym depozycie podtrzymującym 0,5%). Jeśli BTC wystrzeli wyżej, krótka noga zostanie zlikwidowana, a Ty zostaniesz z nagim longiem na spocie. Zysk ze spotu istnieje, ale strata na futures jest już zrealizowana, a dalszy spadek ceny uderzy w niezabezpieczoną pozycję. Trzeba monitorować depozyt i mieć plan jego uzupełnienia.
- Ryzyko kontrahenta – spot i futures leżą na giełdach. Upadłość lub zamrożenie wypłat giełdy może przekreślić strategię, której zysk to kilka procent rocznie.
- Ryzyko wykonania – obie nogi trzeba otworzyć niemal jednocześnie. Opóźnienie między nimi przy szybkim rynku zmienia wejściową bazę.
- Wycena w trakcie – przed wygaśnięciem baza może się rozszerzyć, co daje stratę na papierze. Jest ona odwracalna, o ile nie musisz zamykać pozycji przed terminem.
- Opłaty i podatki – przy kilku procentach bazy koszty transakcyjne mają duże znaczenie. W Polsce dochody z kryptowalut i z instrumentów pochodnych mogą trafić do różnych źródeł przychodu w PIT-38, więc strata na jednej nodze nie zawsze skompensuje podatkowo zysk na drugiej. Przed rozpoczęciem strategii sprawdź to u doradcy podatkowego.
Najczęstsze błędy
- Liczenie zwrotu tylko od nogi spot i pomijanie depozytu na futures.
- Zbyt wysoka dźwignia na krótkiej nodze w pogoni za lepszym zwrotem.
- Trzymanie całej strategii na jednej giełdzie bez oceny jej wiarygodności.
- Traktowanie historycznie wysokiego fundingu jako stałego dochodu.
- Pomijanie opłat, poślizgu i podatków w kalkulacji.
Perspektywa tradera
Dla tradera cash and carry to przede wszystkim sposób na pracę kapitału w okresach bez wyraźnego kierunku – zamiast trzymać wolne stablecoiny, można zebrać bazę przy neutralnej ekspozycji na cenę. Kluczowe jest zarządzanie krótką nogą: niska dźwignia, cena likwidacji daleko od bieżącej ceny, alert przy określonym zużyciu depozytu. Obserwacja samej bazy przydaje się też kierunkowym traderom – gdy annualizowany basis na kontraktach kwartalnych jest skrajnie wysoki, arbitrażyści chętnie go sprzedają, a rynek jest mocno zlewarowany po stronie long.
Najczęstsze pytania
Czy cash and carry to zysk bez ryzyka?
Nie. Ryzyko ceny jest zneutralizowane, ale zostaje ryzyko likwidacji krótkiej nogi, ryzyko giełdy, opłaty, zmiany fundingu i kwestie podatkowe.
Jak policzyć roczny zwrot z cash and carry?
Podziel bazę netto po opłatach przez cały zaangażowany kapitał (spot plus depozyt na futures) i pomnóż przez 365 podzielone przez liczbę dni do wygaśnięcia.
Co się stanie, jeśli cena mocno wzrośnie?
Krótka noga na futures traci i zużywa depozyt. Jeśli go nie uzupełnisz, może zostać zlikwidowana, a Ty zostaniesz z niezabezpieczoną pozycją spot.
Czym różni się wersja z perpetualem od wersji z kontraktem kwartalnym?
Kontrakt kwartalny blokuje znaną z góry bazę do dnia wygaśnięcia. Perpetual daje dochód z fundingu, który zmienia się co kilka godzin i może być ujemny, ale pozwala wyjść w dowolnym momencie.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
