Zysk niezrealizowany (ang. unrealized P&L) to zysk lub strata na pozycji, która jest nadal otwarta – różnica między ceną wejścia a bieżącą ceną rynkową. Zysk zrealizowany (ang. realized P&L) powstaje w chwili zamknięcia pozycji lub jej części: wynik przestaje zależeć od rynku i trafia na saldo rachunku. Potocznie o niezrealizowanym wyniku mówi się „zysk na papierze”.
Rozróżnienie wydaje się oczywiste, ale ma konsekwencje dla podatków, dla depozytu na rachunkach z dźwignią i dla psychologii – niezrealizowany zysk łatwo uznać za „swój”, choć rynek może go w każdej chwili zabrać.
Porównanie
| Cecha | Niezrealizowany | Zrealizowany |
|---|---|---|
| Pozycja | otwarta | zamknięta (całość lub część) |
| Zmienia się z ceną | tak, na bieżąco | nie |
| Podatek w Polsce | nie | tak – rozliczasz w PIT-38 |
| Wypłata z rachunku | nie | tak, po rozliczeniu |
| Na derywatach | wpływa na equity i wolny depozyt | zmienia saldo rachunku |
Otwarte pozycje na derywatach
Na kontraktach terminowych, CFD i kontraktach perpetualnych niezrealizowany wynik liczony jest na bieżąco – na giełdach krypto zwykle od mark price, a nie od ostatniej ceny transakcji. Wpływa na equity rachunku, czyli saldo plus niezrealizowany wynik. Niezrealizowana strata zmniejsza wolny depozyt i przybliża margin call lub likwidację pozycji, choć formalnie nic jeszcze nie straciłeś. Na niektórych giełdach niezrealizowany zysk można wykorzystać jako depozyt pod kolejne pozycje – to zwiększa ekspozycję w najmniej bezpiecznym momencie.
Przy kontraktach rozliczanych codziennie według zasady mark to market różnica się zaciera: wynik dnia jest przelewany między rachunkami, choć pozycja pozostaje otwarta.
Podatek tylko od zrealizowanego
W Polsce podatek Belki (19%) płacisz od dochodu zrealizowanego w danym roku: ze sprzedaży akcji, ETF-ów, zamknięcia pozycji na derywatach czy odpłatnego zbycia kryptowalut. Rozliczasz go w PIT-38 do 30 kwietnia następnego roku. Wzrost wartości akcji, których nie sprzedałeś, nie rodzi podatku – nawet jeśli jest bardzo duży. W kryptowalutach wymiana jednej kryptowaluty na drugą nie jest opodatkowana; zdarzeniem podatkowym jest m.in. sprzedaż za walutę tradycyjną lub zapłata za towar lub usługę.
Działa to też w drugą stronę: niezrealizowanej straty nie odliczysz. Jeśli chcesz, żeby strata obniżyła podatek od zysków z tego samego roku, musi zostać zrealizowana przed końcem roku.
Przykład
Załóżmy, że kupujesz 100 akcji po 50 zł. Kurs rośnie do 65 zł.
| Moment | Zrealizowany | Niezrealizowany |
|---|---|---|
| Kurs 65 zł, 100 akcji w portfelu | 0 zł | +1 500 zł |
| Sprzedajesz 60 akcji po 65 zł | +900 zł | +600 zł (40 akcji) |
| Kurs spada do 55 zł | +900 zł | +200 zł |
Pomijając prowizje, od zrealizowanych 900 zł zapłacisz 171 zł podatku. Pozostałe 40 akcji nie jest opodatkowane, dopóki ich nie sprzedasz. Po spadku kursu łączny wynik to 1 100 zł, a nie 1 500 zł, które widziałeś na ekranie. Podatek przy innych kwotach policzysz w kalkulatorze podatku Belki.
Efekt dyspozycji
Efekt dyspozycji to skłonność do zbyt szybkiego realizowania zysków i zbyt długiego trzymania strat. Zrealizowany zysk daje przyjemność, a zrealizowana strata oznacza przyznanie się do błędu, więc wielu inwestorów sprzedaje zwycięzców, a przegranych zostawia „do odbicia”. Portfel zapełnia się wtedy stratnymi pozycjami, a wynik rozjeżdża się z planem.
Najczęstsze błędy
- Traktowanie niezrealizowanego zysku jak gotówki i planowanie wydatków „z giełdy”.
- Trzymanie stratnej pozycji tylko po to, żeby strata „nie była prawdziwa”.
- Otwieranie kolejnych pozycji pod zastaw niezrealizowanego zysku.
- Zapominanie o podatku przy ocenie zrealizowanego wyniku.
- Sprzedaż w ostatnich dniach roku bez sprawdzenia, kiedy transakcja zostanie rozliczona.
Perspektywa tradera
Dla tradera niezrealizowany zysk to wciąż ryzyko. Pytanie nie brzmi „ile już zarobiłem”, tylko „ile jestem gotów oddać”. Dlatego przesuwa się stop loss w miarę ruchu, stosuje trailing stop albo zamyka część pozycji przy pierwszym celu. Oceniając system, patrz na zrealizowane R w dzienniku transakcyjnym, a nie na szczytową wartość niezrealizowanego wyniku. Przed zamknięciem roku sprawdź też, czy realizacja części strat nie obniży podatku od zysków z tego samego roku.
Najczęstsze pytania
Czy płacę podatek od zysku z akcji, których nie sprzedałem?
Nie. W Polsce podatek Belki dotyczy dochodu zrealizowanego, czyli sprzedaży lub innego odpłatnego zbycia. Wzrost wartości trzymanych akcji nie jest opodatkowany.
Czy niezrealizowana strata obniża podatek?
Nie. Aby strata pomniejszyła dochód, trzeba zamknąć pozycję. Dopiero zrealizowana strata trafia do rozliczenia w PIT-38.
Co to jest equity na rachunku z dźwignią?
To saldo rachunku powiększone lub pomniejszone o niezrealizowany wynik otwartych pozycji. Od equity zależy wolny depozyt i to, czy grozi Ci margin call.
Czy zamiana BTC na ETH realizuje zysk podatkowy?
W polskim PIT nie. Wymiana kryptowaluty na kryptowalutę nie jest zdarzeniem podatkowym. Dochód powstaje m.in. przy sprzedaży za walutę tradycyjną lub zapłacie kryptowalutą za towar lub usługę.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady podatkowej ani prawnej. Przepisy się zmieniają – przed decyzją sprawdź aktualny stan prawny.

