Mark to market (ang. mark-to-market, MTM) to wycena pozycji lub aktywa po bieżącej cenie rynkowej, a nie po cenie zakupu. Na rynku kontraktów terminowych oznacza codzienne rozliczenie: po każdej sesji izba rozliczeniowa przelicza otwarte pozycje po cenie rozliczeniowej, a zysk lub strata z danego dnia trafia na Twój rachunek w gotówce. W księgowości ta sama idea to wycena w wartości godziwej.
Samo rozliczenie kontraktu opisuje hasło Settlement – tu chodzi o to, co wycena robi z depozytem.
Jak działa codzienna wycena futures
- Po sesji giełda ustala cenę rozliczeniową dla każdej serii kontraktu.
- Izba porównuje ją z ceną z poprzedniego dnia (albo z ceną otwarcia pozycji, jeśli otworzyłeś ją dziś).
- Różnica razy mnożnik razy liczba kontraktów to dzienny wynik – dopisany do depozytu albo z niego pobrany.
- Jeśli saldo spadnie poniżej depozytu minimalnego, broker wzywa do dopłaty (margin call) albo zamyka pozycję.
Na GPW dzienne kwoty rozliczeniowe dla kontraktów terminowych liczy izba rozliczeniowa grupy KDPW. W CME Group wycena odbywa się nawet dwa razy dziennie. Dzięki temu strata nie kumuluje się tygodniami – każda strona codziennie „płaci za swoje”.
Mark to market a depozyt
| Pojęcie | Co oznacza |
|---|---|
| Depozyt wstępny | kwota wymagana do otwarcia pozycji |
| Depozyt minimalny | próg, poniżej którego pojawia się wezwanie do dopłaty |
| Variation margin | dzienny przepływ gotówki z wyceny – zysk dopisany lub strata pobrana |
| Cena rozliczeniowa | cena ustalana przez giełdę po sesji, podstawa wyceny |
Kluczowa konsekwencja: w futures nie ma „straty tylko na papierze”. Niezrealizowana strata jest codziennie realna dla Twojego salda i płynności.
Przykład: kilka dni kontraktu na WIG20
Załóżmy, że kupujesz 2 kontrakty na WIG20 po 2 400 pkt. Mnożnik to 20 zł za punkt. Wpłacasz 10 000 zł, depozyt wstępny wynosi umownie 9 600 zł, a minimalny 9 000 zł.
| Dzień | Cena rozliczeniowa | Wynik dnia | Saldo po wycenie |
|---|---|---|---|
| 1 | 2 410 | +400 zł | 10 400 zł |
| 2 | 2 385 | –1 000 zł | 9 400 zł |
| 3 | 2 370 | –600 zł | 8 800 zł – wezwanie, dopłata 800 zł do 9 600 zł |
| 4 | 2 420 | +2 000 zł | 11 600 zł |
| 5 (zamknięcie po 2 425) | 2 425 | +200 zł | 11 800 zł |
Łącznie wpłaciłeś 10 800 zł, a masz 11 800 zł – zysk 1 000 zł, czyli dokładnie 25 pkt × 20 zł × 2 kontrakty. Wynik końcowy jest taki sam jak bez codziennej wyceny, ale po drodze musiałeś mieć gotówkę na dopłatę. Bez niej pozycja zostałaby zamknięta w dniu 3 ze stratą.
Drugi scenariusz: sprzedajesz 1 kontrakt BTC futures w CME (5 BTC) po 60 000 USD. Ceny rozliczeniowe: 61 000, 59 000 i 58 500 USD. Wyceny dzienne to –5 000, +10 000 i +2 500 USD, razem +7 500 USD. Pierwszego dnia depozyt musi jednak unieść 5 000 USD straty.
Mark to market w księgowości
W rachunkowości wycena mark to market oznacza ujęcie aktywa w wartości godziwej, czyli po cenie, jaką można by uzyskać na rynku w dniu bilansowym. Reguluje to m.in. MSSF 13, a instrumenty pochodne co do zasady wycenia się właśnie w ten sposób. Przykład: firma kupiła 1 000 akcji po 50 zł, a na koniec roku kurs wynosi 58 zł. Przy wycenie przez wynik finansowy pokazuje 8 000 zł zysku, choć akcji nie sprzedała.
Gdy rynku brak, wartość godziwą szacuje się modelem (mark to model), co otwiera pole do nadużyć.
Najczęstsze błędy
- Liczenie wyłącznie na wynik końcowy i brak rezerwy gotówki na dzienne wahania.
- Mylenie ceny rozliczeniowej z ceną ostatniej transakcji.
- Traktowanie niezrealizowanej straty w futures jak straty „na papierze”.
- Mylenie wyceny bilansowej z rozliczeniem podatkowym – to, jak wynik jest ujmowany w PIT-38, zależy od przepisów, a nie od codziennej wyceny.
Perspektywa tradera
Mark to market to powód, dla którego wielkość pozycji w futures liczy się od najgorszego realnego ruchu w ciągu dnia, a nie od stop lossa na zamknięciu. Trzymaj na rachunku nadwyżkę ponad depozyt minimalny – w praktyce to ona pozwala przetrwać luki cenowe i nie oddać pozycji tuż przed odwróceniem. Ile kontraktów udźwignie Twój kapitał przy danym ryzyku, sprawdzisz w kalkulatorze wielkości pozycji.
Najczęstsze pytania
Czym różni się mark to market od settlementu?
Mark to market to codzienna wycena otwartej pozycji i przepływ zysku lub straty. Settlement to rozliczenie kontraktu, w tym końcowe przy wygaśnięciu. Codzienna wycena jest częścią procesu rozliczeń.
Czy codzienna wycena zmienia mój końcowy wynik?
Nie. Suma dziennych wycen równa się różnicy między ceną zamknięcia a ceną otwarcia pozycji. Zmienia się tylko rozkład przepływów w czasie i ryzyko wezwania do dopłaty.
Co to jest cena rozliczeniowa?
To cena ustalana przez giełdę po sesji według jej zasad, często na podstawie cen z końcówki notowań. Na jej podstawie liczy się dzienny wynik wszystkich otwartych pozycji.
Czy kontrakty perpetualne też mają mark to market?
Tak, ale w innej formie. Giełdy krypto wyceniają pozycje w sposób ciągły po mark price, a dodatkowo co kilka godzin rozlicza się funding.
Czy w księgowości każde aktywo wycenia się mark to market?
Nie. Wiele aktywów ujmuje się według kosztu historycznego. Wycena w wartości godziwej dotyczy m.in. instrumentów pochodnych i części aktywów finansowych.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
