Protective put (ang. protective put, po polsku „put ochronny” lub „married put”) to strategia polegająca na posiadaniu instrumentu bazowego i jednoczesnym zakupie opcji sprzedaży na to samo aktywo. Put daje prawo do sprzedaży aktywa po cenie wykonania, więc wyznacza minimalną wartość pozycji do dnia wygaśnięcia. Działa jak polisa ubezpieczeniowa: płacisz składkę (premię) i w zamian ograniczasz stratę, zachowując pełny potencjał wzrostu.
Jak działa protective put
- Posiadasz aktywo, np. 100 akcji, ETF albo 1 BTC.
- Kupujesz put z ceną wykonania na poziomie, poniżej którego nie chcesz tracić.
- Płacisz premię – to koszt ubezpieczenia.
- Jeśli cena spadnie poniżej ceny wykonania, wartość puta rośnie i kompensuje spadek aktywa. Jeśli cena wzrośnie, put wygasa bez wartości, a Ty korzystasz ze wzrostu pomniejszonego o premię.
Profil wypłaty
- Maksymalna strata = (cena zakupu – cena wykonania) + premia.
- Maksymalny zysk – nieograniczony, pomniejszony o premię.
- Break-even = cena zakupu + premia.
Profil jest podobny do samej opcji kupna – i słusznie: aktywo plus put daje taką samą wypłatę jak call plus gotówka (to parytet put-call).
Przykład 1: akcje
Załóżmy, że masz 100 akcji kupionych po 100 USD (10 000 USD). Kupujesz put 90 z terminem trzech miesięcy za 3 USD na akcję, czyli 300 USD. Maksymalna strata to 1 300 USD (10 USD spadku do ceny wykonania plus 3 USD premii na akcję), a break-even to 103 USD.
| Cena na wygaśnięciu | Same akcje | Akcje + put 90 |
|---|---|---|
| 60 USD | –4 000 USD | –1 300 USD |
| 80 USD | –2 000 USD | –1 300 USD |
| 90 USD | –1 000 USD | –1 300 USD |
| 100 USD | 0 USD | –300 USD |
| 103 USD | +300 USD | 0 USD |
| 120 USD | +2 000 USD | +1 700 USD |
Ubezpieczenie zaczyna się opłacać dopiero przy spadku poniżej 87 USD (90 minus premia 3 USD). W każdym łagodniejszym scenariuszu premia jest kosztem.
Ile kosztuje ubezpieczenie
Cena puta zależy od odległości ceny wykonania, terminu i zmienności implikowanej. Im bliżej rynku i im dłuższy termin, tym drożej. W przykładzie premia to 3% wartości pozycji na kwartał. Gdybyś odnawiał taką ochronę przez cały rok, zapłaciłbyś około 12% – więcej niż średni roczny zwrot z wielu rynków. Dlatego stała ochrona całego portfela putami jest zwykle zbyt droga. Sensowniej kupować ją wybiórczo: przed konkretnym ryzykiem, na część pozycji albo z ceną wykonania dalej od rynku.
Sposobem na obniżenie kosztu jest collar: kupujesz put i jednocześnie sprzedajesz call powyżej rynku, a premia z calla finansuje część puta. W zamian oddajesz wzrost ponad cenę wykonania calla.
Protective put a stop loss
| Stop loss | Protective put | |
|---|---|---|
| Koszt z góry | brak | premia |
| Luka cenowa | realizacja po gorszej cenie | cena wykonania gwarantowana |
| Wybicie i powrót | pozycja zamknięta, ruch w górę uciekł | pozycja zostaje, korzystasz z odbicia |
| Czas działania | bezterminowo | do wygaśnięcia opcji |
| Dostępność | każde aktywo | tylko aktywa z płynnymi opcjami |
Przykład 2: BTC i luka przez weekend
Załóżmy, że masz 1 BTC kupiony po 60 000 USD. Wariant A: stop loss na 54 000 USD. Wariant B: put 54 000 za 1 800 USD. W nocy BTC spada gwałtownie do 45 000 USD, a zlecenie stop loss zostaje zrealizowane przy dużym poślizgu po 50 000 USD.
- Stop loss: strata 10 000 USD, pozycja zamknięta.
- Protective put: strata 7 800 USD (6 000 USD do ceny wykonania plus 1 800 USD premii), a BTC nadal masz.
Jeśli po tygodniu BTC wróci do 62 000 USD, w wariancie B wynik to +200 USD (2 000 USD zysku na BTC minus premia), a w wariancie A zostajesz ze stratą 10 000 USD i bez pozycji. Z kolei gdyby BTC spokojnie wzrósł do 66 000 USD bez żadnego spadku, wariant A dałby 6 000 USD, a wariant B – 4 200 USD. Put wygrywa w scenariuszach gwałtownych, stop loss – w spokojnych.
Najczęstsze błędy
- Kupowanie ochrony dopiero po panice, gdy zmienność implikowana i premie są najwyższe.
- Stałe ubezpieczanie całego portfela bez liczenia rocznego kosztu.
- Wybór zbyt krótkiego terminu – put wygasa tuż przed ruchem, przed którym miał chronić.
- Zapominanie, że ochrona działa tylko do wygaśnięcia.
- Traktowanie puta jako zakładu kierunkowego zamiast ubezpieczenia konkretnej pozycji.
Perspektywa tradera
Protective put pozwala trzymać pozycję przez zdarzenie o niepewnym wyniku – publikację wyników, decyzję banku centralnego, głosowanie nad regulacją – ze znanym z góry ryzykiem maksymalnym. To ryzyko możesz wtedy wpisać do planu tak samo jak odległość stop lossa i dobrać do niego wielkość pozycji. Wybierając między stop lossem a putem, zadaj sobie pytanie: czy boję się bardziej luki cenowej, czy kosztu premii? Na aktywach z częstymi lukami i weekendowymi ruchami put bywa uczciwszym narzędziem, na płynnych i spokojnych rynkach – stop loss jest tańszy.
Najczęstsze pytania
Czy protective put chroni przed każdą stratą?
Nie. Chroni poniżej ceny wykonania i tylko do wygaśnięcia opcji. Spadek do ceny wykonania oraz zapłacona premia to Twoja strata.
Jaką cenę wykonania wybrać?
Taką, poniżej której naprawdę nie chcesz tracić. Put bliżej rynku daje mocniejszą ochronę, ale kosztuje więcej. Put dalej od rynku jest tani, ale chroni tylko przed dużym spadkiem.
Czym protective put różni się od zwykłego zakupu puta?
Protective put kupujesz jako ubezpieczenie aktywa, które posiadasz. Sam put bez aktywa to zakład na spadek ceny.
Kiedy ubezpieczenie putem jest najtańsze?
Gdy zmienność implikowana jest niska, czyli zwykle w spokojnym rynku. W czasie paniki premie rosną, bo wszyscy chcą ochrony naraz.
Czy można ubezpieczyć portfel akcji z GPW?
Na GPW notowane są opcje na indeks WIG20, więc portfel zbliżony składem do indeksu można częściowo zabezpieczyć putami indeksowymi. Ochrona nie będzie idealna, jeśli skład portfelu różni się od indeksu.
Co to jest collar?
Połączenie protective puta ze sprzedażą calla na tym samym aktywie. Premia z calla obniża koszt ochrony, ale ogranicza zysk powyżej ceny wykonania calla.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
