Wygaśnięcie opcji (ang. expiration, expiry) to moment, w którym kończy się życie opcji. Opcja w pieniądzu (ITM) zostaje wykonana lub rozliczona, a opcja poza pieniądzem (OTM) wygasa bezwartościowo. Po wygaśnięciu opcja przestaje istnieć – jej wartość czasowa spada do zera, a zostaje tylko wartość wewnętrzna albo nic.
Co się dzieje z opcją w dniu wygaśnięcia
| Stan opcji | Nabywca | Wystawca |
|---|---|---|
| ITM | otrzymuje wartość wewnętrzną (gotówkowo) albo instrument bazowy po cenie wykonania | płaci różnicę albo dostarcza lub odbiera instrument |
| ATM / OTM | traci całą premię | zatrzymuje całą premię |
Na większości rynków opcje ITM są wykonywane automatycznie, bez dyspozycji nabywcy. Szczegóły – np. od jakiej kwoty wartości wewnętrznej następuje automatyczne wykonanie i czy można z niego zrezygnować – ustalają giełda, izba rozliczeniowa i broker.
Rozliczenie gotówkowe i fizyczne
- Rozliczenie gotówkowe – strony rozliczają się różnicą między ceną rozliczeniową a ceną wykonania. Tak rozliczane są m.in. opcje na indeksy i opcje na krypto na największych giełdach opcyjnych.
- Dostawa fizyczna – nabywca calla kupuje instrument po cenie wykonania, nabywca puta go sprzedaje. Tak działają typowe opcje na akcje w USA: jeden kontrakt to zwykle 100 akcji.
Ważne jest, według jakiej ceny następuje rozliczenie. Często nie jest to ostatnia transakcja, tylko cena rozliczeniowa liczona według regulaminu, np. średnia z indeksu z określonego okna czasu przed wygaśnięciem.
Przykład
Załóżmy, że masz call na BTC z ceną wykonania 60 000 USD, kupiony za 2000 USD, rozliczany gotówkowo. Wynik na wygaśnięciu zależy od ceny rozliczeniowej:
| Cena rozliczeniowa | Stan | Wypłata | Wynik nabywcy |
|---|---|---|---|
| 56 000 USD | OTM | 0 USD | −2000 USD |
| 60 000 USD | ATM | 0 USD | −2000 USD |
| 61 000 USD | ITM | 1000 USD | −1000 USD |
| 62 000 USD | ITM | 2000 USD | 0 USD (break-even) |
| 66 000 USD | ITM | 6000 USD | +4000 USD |
Maksymalna strata nabywcy to 2000 USD, zysk teoretycznie nieograniczony. Dla wystawcy wynik jest lustrzany.
Pin risk
Pin risk to ryzyko związane z sytuacją, gdy w chwili wygaśnięcia cena instrumentu znajduje się tuż przy cenie wykonania. Dotyczy głównie opcji z dostawą fizyczną i wystawców.
Załóżmy, że wystawiłeś call na akcję z ceną wykonania 100 USD, a akcja zamyka ostatnią sesję na 100,05 USD. Nie wiesz, czy nabywca wykona opcję – może to zrobić albo nie, zależnie od swoich kosztów i planów, a także od ruchu po zamknięciu sesji. Jeśli zostaniesz przydzielony, w poniedziałek masz krótką pozycję w 100 akcjach na kontrakt, której się nie spodziewałeś. Luka cenowa po weekendzie może przynieść stratę znacznie większą niż zebrana premia. Przy rozliczeniu gotówkowym pin risk jest mniejszy, bo nie powstaje pozycja w instrumencie, ale wynik nadal skokowo zależy od ceny rozliczeniowej.
Najczęstsze błędy
- Nieznajomość dokładnej godziny wygaśnięcia i sposobu wyliczania ceny rozliczeniowej.
- Trzymanie krótkich opcji blisko ceny wykonania do samego końca zamiast ich odkupienia.
- Zapominanie, że automatyczne wykonanie opcji z dostawą wymaga środków lub depozytu na instrument bazowy.
- Kupowanie opcji OTM w dniu wygaśnięcia w nadziei na tani los – theta jest wtedy najsilniejsza.
Perspektywa tradera
Bezpieczna praktyka to zamykanie lub rolowanie pozycji przed wygaśnięciem, zamiast zostawiania ich losowi ceny rozliczeniowej. Warto też znać kalendarz dużych wygaśnięć – w okolicach terminów z dużym otwartym zainteresowaniem hedging animatorów rynku potrafi wpływać na ruch ceny, a po wygaśnięciu rynek bywa bardziej swobodny. Dla krótkich opcji w ostatnich dniach gamma rośnie gwałtownie – niewielki ruch ceny może zmienić opcję z bezwartościowej w stratną.
Najczęstsze pytania
Czy muszę coś zrobić, gdy moja opcja jest ITM?
Zwykle nie – opcje ITM są wykonywane lub rozliczane automatycznie. Sprawdź jednak zasady swojej giełdy i brokera, zwłaszcza przy dostawie fizycznej.
Co się dzieje z premią po wygaśnięciu OTM?
Wystawca zatrzymuje ją w całości, a nabywca traci całą zapłaconą premię.
Kiedy wygasają opcje na krypto?
Na głównych giełdach opcyjnych dostępne są terminy dzienne, tygodniowe, miesięczne i kwartalne, z wygaśnięciem o stałej godzinie. Dokładny harmonogram podaje specyfikacja giełdy.
Czy lepiej trzymać opcję do wygaśnięcia, czy ją sprzedać?
Jeśli opcja ma jeszcze wartość czasową, sprzedaż zwykle daje więcej niż trzymanie do końca. Trzymanie do wygaśnięcia ma sens głównie przy opcjach głęboko ITM lub bezwartościowych.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
