LIBOR (ang. London Interbank Offered Rate) był przez dekady najważniejszym wskaźnikiem stóp procentowych na świecie. Pokazywał, po jakim oprocentowaniu duże banki w Londynie mogą pożyczać sobie nawzajem pieniądze w różnych walutach i na różne terminy. Na jego podstawie wyceniano kontrakty i kredyty o łącznej wartości setek bilionów dolarów. Dziś LIBOR już nie istnieje – został wygaszony po skandalu z manipulacją i zastąpiony wskaźnikami opartymi na rzeczywistych transakcjach.
Historia LIBOR-u to jedna z najważniejszych lekcji o tym, jak krucha może być infrastruktura finansowa, której wszyscy ufają.
Jak działał LIBOR
Codziennie rano banki panelowe podawały, po jakiej stopie – ich zdaniem – mogłyby pożyczyć pieniądze na rynku międzybankowym. Najwyższe i najniższe zgłoszenia odrzucano, a z pozostałych liczono średnią. Problem polegał na tym, że były to deklaracje, a nie rzeczywiste transakcje. Po kryzysie z 2008 roku rynek niezabezpieczonych pożyczek międzybankowych mocno się skurczył, więc LIBOR coraz bardziej opierał się na szacunkach.
Skandal z manipulacją
W 2012 roku wyszło na jaw, że traderzy w kilku dużych bankach wpływali na zgłoszenia do LIBOR-u, żeby zarobić na swoich pozycjach w instrumentach pochodnych. W czasie kryzysu niektóre banki zaniżały też zgłoszenia, żeby wyglądać na zdrowsze, niż były. Kary dla banków sięgnęły miliardów dolarów, a sprawa stała się symbolem problemów z wiarygodnością sektora finansowego. Część wyroków wobec pojedynczych traderów została później podważona – w 2025 roku brytyjski Sąd Najwyższy uchylił m.in. wyrok skazujący w najgłośniejszej sprawie.
Wygaszenie LIBOR-u
- Koniec 2021 roku – zakończenie publikacji większości stawek LIBOR, m.in. dla franka, euro, jena i funta.
- Czerwiec 2023 roku – koniec panelowego LIBOR-u dla dolara.
- Wrzesień 2024 roku – koniec publikacji ostatnich, tzw. syntetycznych stawek dla dolara.
Następcy LIBOR-u
| Waluta | Nowy wskaźnik |
|---|---|
| Dolar amerykański | SOFR – oparty na transakcjach repo |
| Funt brytyjski | SONIA |
| Euro | €STR (obok zreformowanego EURIBOR-u) |
| Frank szwajcarski | SARON |
| Jen japoński | TONA |
Wszystkie nowe wskaźniki opierają się na rzeczywistych transakcjach, najczęściej overnight, co utrudnia manipulację.
LIBOR a kredyty frankowe w Polsce
Oprocentowanie większości polskich kredytów frankowych opierało się na LIBOR CHF. Po jego wygaszeniu Komisja Europejska wskazała ustawowy zamiennik: stawkę opartą na SARON-ie powiększoną o spread korygujący. Dzięki temu umowy nie „zawisły” bez wskaźnika. Dla kredytobiorców zmiana była w praktyce neutralna, bo spread miał wyrównać różnicę między starymi a nowymi stawkami.
Lekcja dla inwestora
- Wskaźniki oparte na deklaracjach, a nie transakcjach, są podatne na manipulację.
- Nawet infrastruktura, której „wszyscy ufają”, może okazać się zawodna.
- Zmiana wskaźnika referencyjnego w umowie to nie formalność – ważne są zapisy o wskaźniku zastępczym i spreadzie korygującym.
Najczęstsze nieporozumienia
- „LIBOR wciąż działa” – wszystkie stawki LIBOR zostały wygaszone najpóźniej we wrześniu 2024 roku.
- „Następcy LIBOR-u to to samo” – nowe wskaźniki są zwykle stawkami overnight opartymi na transakcjach i mają inną konstrukcję.
- „Koniec LIBOR-u zmienił oprocentowanie kredytów frankowych” – dzięki spreadowi korygującemu zmiana miała być neutralna.
Perspektywa tradera
Afera LIBOR-u to przypomnienie, że ceny i wskaźniki, na podstawie których rozliczane są Twoje pozycje, nie zawsze są tak obiektywne, jak się wydaje. Na rynku kryptowalut odpowiednikiem jest cena indeksowa i cena znacznikowa, na podstawie których giełdy liczą likwidacje. Warto wiedzieć, skąd się biorą i z ilu źródeł są liczone.
Najczęstsze pytania
Czym zastąpiono LIBOR CHF w polskich kredytach frankowych?
Stawką opartą na SARON-ie powiększoną o spread korygujący, wskazaną jako ustawowy zamiennik przez Komisję Europejską.
Kiedy LIBOR przestał być publikowany?
Większość stawek zakończyła publikację z końcem 2021 roku, a ostatnie syntetyczne stawki dla dolara – we wrześniu 2024 roku.
Co to jest SOFR?
To amerykańska stopa referencyjna oparta na transakcjach repo zabezpieczonych obligacjami skarbowymi. Zastąpiła LIBOR w kontraktach dolarowych.
Czy WIBOR też zostanie wygaszony?
Tak. W Polsce trwa zastępowanie WIBOR-u wskaźnikiem POLSTR – nowe umowy od 2027 roku mają opierać się na POLSTR.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
