Księga zleceń (ang. order book) to prowadzony przez giełdę rejestr oczekujących zleceń kupna i sprzedaży danego instrumentu z limitem ceny. Po jednej stronie stoją oferty kupna (BID), po drugiej oferty sprzedaży (ASK), każda z ceną i wolumenem. Księga pokazuje, ile płynności jest dostępne na poszczególnych poziomach cen i po jakiej średniej cenie zostanie wykonane Twoje zlecenie rynkowe.
Budowa księgi
- Strona BID – zlecenia kupna posortowane od najwyższej ceny. Pierwszy poziom to najlepszy BID.
- Strona ASK – zlecenia sprzedaży posortowane od najniższej ceny. Pierwszy poziom to najlepszy ASK.
- Spread – różnica między najlepszym ASK a najlepszym BID.
- Głębokość – łączny wolumen na kolejnych poziomach po obu stronach. Na GPW widok kilku najlepszych poziomów nazywa się arkuszem zleceń, a platformy tradingowe pokazują go często jako panel DOM (Depth of Market).
Zlecenia z limitem, które nie mogą zostać wykonane od razu, trafiają do księgi i dodają płynność – ich autor jest makerem. Zlecenia rynkowe i zlecenia z limitem, które od razu trafiają w drugą stronę, zdejmują płynność – ich autor jest takerem. Na tej samej cenie pierwszeństwo ma zwykle zlecenie złożone wcześniej (zasada ceny i czasu).
Przykład: zlecenie rynkowe a głębokość
Załóżmy następującą stronę ASK dla BTC, przy najlepszym BID 59 995 USD:
| Cena ASK | Wolumen | Wolumen narastająco |
|---|---|---|
| 60 000 | 0,4 BTC | 0,4 BTC |
| 60 010 | 0,6 BTC | 1,0 BTC |
| 60 025 | 1,0 BTC | 2,0 BTC |
Spread wynosi 5 USD. Kupujesz 1,5 BTC zleceniem rynkowym. Zlecenie zdejmuje 0,4 BTC po 60 000, 0,6 BTC po 60 010 i 0,5 BTC po 60 025. Płacisz łącznie 90 018,50 USD, czyli średnio ok. 60 012,33 USD za BTC. Poślizg względem najlepszego ASK to ok. 12,33 USD na BTC, czyli ok. 0,02%. Przy zakupie 0,4 BTC poślizgu by nie było. Po transakcji najlepszym ASK staje się 60 025 USD – Twoje zlecenie przesunęło cenę.
Jak czytać księgę w praktyce
- Spread i głębokość – wąski spread i duży wolumen blisko ceny oznaczają niski koszt wejścia i wyjścia.
- Ściany zleceń – duże zlecenia na jednym poziomie mogą działać jak lokalne wsparcie lub opór, bo trzeba je „zjeść”, by cena przeszła dalej.
- Nierównowaga stron – przewaga wolumenu po jednej stronie bywa odczytywana jako presja, ale łatwo ją sfałszować.
- Reakcja na testy – ważniejsze od samej ściany jest to, czy przy dojściu ceny wolumen jest realizowany, czy znika.
Spoofing i zlecenia ukryte
Spoofing to wystawianie dużych zleceń bez zamiaru ich wykonania, by zasugerować innym presję popytu lub podaży, i wycofywanie ich tuż przed dojściem ceny. Na rynkach regulowanych to manipulacja zakazana prawem, ale na mniej nadzorowanych rynkach krypto nadal się zdarza. Działa też odwrotny mechanizm: zlecenia typu iceberg pokazują w księdze tylko część wolumenu, a reszta dochodzi po realizacji. Poziom, na którym „widoczne” 0,5 BTC realizuje się wielokrotnie i nie znika, może skrywać duże zlecenie.
Księga pokazuje tylko to, co uczestnicy zdecydowali się wystawić. Zlecenia rynkowe, które faktycznie przesuwają cenę, widać dopiero w taśmie transakcji i narzędziach order flow.
Najczęstsze błędy
- Traktowanie każdej dużej ściany jako trwałego wsparcia lub oporu.
- Składanie dużego zlecenia rynkowego bez sprawdzenia głębokości.
- Wnioskowanie o kierunku ceny z samej przewagi wolumenu po jednej stronie.
- Pomijanie tego, że na giełdach krypto płynność tego samego instrumentu jest rozproszona między wiele platform.
- Ustawianie stopu tuż za widoczną ścianą, która może zniknąć w sekundę.
Perspektywa tradera
Dla większości traderów księga zleceń to przede wszystkim narzędzie do oceny kosztów, a nie do przewidywania ceny. Przed wejściem sprawdź, czy wielkość Twojej pozycji mieści się w kilku pierwszych poziomach po stronie, po której będziesz wychodzić – szczególnie na stopie, który jest zleceniem rynkowym. Na płytkich rynkach dolicz spodziewany poślizg do ryzyka. Jeśli nie musisz wchodzić natychmiast, zlecenie z limitem w spreadzie lub po swojej stronie księgi obniża koszt i zwykle kwalifikuje się do niższej prowizji makera.
Czytanie ścian i spoofingu ma sens głównie na płynnych instrumentach i niskich interwałach. Tam jest jednym z elementów kontekstu, a nie samodzielną strategią.
Najczęstsze pytania
Co pokazuje księga zleceń?
Oczekujące zlecenia kupna i sprzedaży z limitem ceny, z wolumenem na każdym poziomie. Dzięki temu widać spread, głębokość rynku i średnią cenę, po jakiej zostanie wykonane zlecenie rynkowe.
Czym jest głębokość rynku?
Łącznym wolumenem zleceń na kolejnych poziomach cenowych. Im większa głębokość, tym większe zlecenie da się wykonać bez istotnego poślizgu.
Czy ściany w księdze są wiarygodne?
Nie zawsze. Zlecenie z limitem można anulować w każdej chwili, a duże ściany bywają elementem spoofingu. Liczy się reakcja przy dojściu ceny.
Czy zlecenia rynkowe są widoczne w księdze?
Nie. Zlecenie rynkowe wykonuje się od razu na istniejących zleceniach z limitem. Widać je w historii transakcji, a nie w księdze.
Czym księga zleceń różni się od order flow?
Księga pokazuje zlecenia oczekujące, czyli potencjalną płynność. Order flow analizuje zlecenia faktycznie wykonane, czyli kto agresywnie kupował lub sprzedawał.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
