Maker (ang. maker, od „market maker” w sensie „ten, kto tworzy ofertę”) to strona transakcji, której zlecenie trafia do księgi zleceń i czeka tam na realizację. Maker dodaje płynność: jego oferta kupna lub sprzedaży staje się dostępna dla innych. Przeciwieństwem jest taker, czyli ten, kto zlecenie z księgi zdejmuje, handlując natychmiast po istniejącej cenie.
Ważne rozróżnienie: maker to rola w konkretnej transakcji, a nie typ uczestnika rynku. Ten sam trader w jednej transakcji jest makerem (zlecenie z limitem czekało w księdze), a w następnej takerem (kupił zleceniem rynkowym). Nie należy go mylić z market makerem – firmą, która zawodowo i stale kwotuje ceny kupna i sprzedaży – ani z arbitrażem.
Kiedy jesteś makerem, a kiedy takerem
Załóżmy, że w księdze BTC/USDT najlepsza oferta kupna (bid) to 64 990, a najlepsza oferta sprzedaży (ask) to 65 000.
| Twoje zlecenie | Co się dzieje | Rola |
|---|---|---|
| Limit kupna po 64 980 | zlecenie trafia do księgi i czeka | maker |
| Limit kupna po 65 000 | od razu trafia na ofertę sprzedaży | taker |
| Zlecenie rynkowe kupna | zjada najlepsze oferty sprzedaży | taker |
| Limit sprzedaży po 65 020 | czeka w księdze | maker |
| Stop loss rynkowy | po aktywacji wykonuje się jak zlecenie rynkowe | taker |
O roli decyduje więc nie typ zlecenia, tylko to, czy w chwili złożenia mogło być wykonane natychmiast. Zlecenie z limitem ustawione „w cenę” przeciwnej strony jest wykonane jako taker.
Opłaty maker i taker
Większość giełd kryptowalut i giełd kontraktów stosuje dwie stawki: niższą dla makera, wyższą dla takera. Giełda nagradza w ten sposób dostarczanie płynności – im więcej ofert w księdze, tym węższy spread i tym atrakcyjniejszy rynek. Przy dużym wolumenie niektóre giełdy dają makerom nawet ujemną prowizję, czyli rabat (rebate). Stawki zależą od giełdy, poziomu VIP i wolumenu z ostatnich 30 dni.
Przykład: ile kosztuje rola takera
Załóżmy, że handlujesz kontraktem perpetualnym, stawka maker wynosi 0,02%, a taker 0,05%. Otwierasz i zamykasz pozycję o wartości nominalnej 50 000 USDT.
| Scenariusz | Wejście | Wyjście | Koszt transakcji |
|---|---|---|---|
| Maker + maker | 10 USDT | 10 USDT | 20 USDT |
| Maker + taker | 10 USDT | 25 USDT | 35 USDT |
| Taker + taker | 25 USDT | 25 USDT | 50 USDT |
Przy 100 takich transakcjach w miesiącu różnica między wariantem maker + maker a taker + taker to 3 000 USDT. Jeśli ryzykujesz 100 USDT na transakcję, 50 USDT prowizji to pół R – strategia, która na papierze ma dodatnią oczekiwaną wartość, po kosztach może być stratna.
Zlecenie post-only
Zlecenie post-only (w niektórych platformach „tylko maker”) gwarantuje, że zostaniesz makerem. Jeśli w chwili złożenia zlecenie wykonałoby się od razu jako taker, giełda je odrzuca lub przesuwa cenę o tick. To podstawowe narzędzie, gdy chcesz płacić niższą stawkę i nie przepłacać za pośpiech.
Najczęstsze błędy
- Założenie, że każde zlecenie z limitem jest maker. Limit ustawiony po drugiej stronie spreadu wykona się jako taker.
- Pomijanie prowizji w backteście – przy krótkich stopach i częstym handlu koszty zjadają przewagę.
- Gonienie ceny zleceniem z limitem przesuwanym co chwilę – ostatecznie i tak kończy się to wykonaniem po gorszej cenie.
- Utożsamianie makera z market makerem albo z kimś, kto „ustala cenę rynku”.
Perspektywa tradera
Bycie makerem to kompromis: płacisz mniej i nie masz poślizgu, ale ryzykujesz, że cena nie wróci i zlecenie się nie wykona. Najczęściej wybiera się taki podział: wejście zleceniem z limitem (post-only) w zaplanowanej strefie, realizacja zysku też limitem, a stop loss zawsze jako zlecenie rynkowe – przy wyjściu awaryjnym liczy się wykonanie, nie prowizja. Koszt takera wlicz w ryzyko transakcji już przy liczeniu wielkości pozycji, np. w kalkulatorze wielkości pozycji.
Najczęstsze pytania
Czym różni się maker od takera?
Maker dodaje zlecenie do księgi i czeka na realizację. Taker wykonuje transakcję od razu, zdejmując ofertę, która już w księdze leży.
Czy maker to to samo co market maker?
Nie. Maker to rola w jednej transakcji, dostępna dla każdego. Market maker to wyspecjalizowany podmiot, który stale kwotuje obie strony rynku.
Dlaczego maker płaci mniej?
Bo dostarcza płynność. Giełda zachęca do wystawiania ofert, bo gęstsza księga zleceń przyciąga kolejnych uczestników.
Czy zlecenie rynkowe może być maker?
Nie. Zlecenie rynkowe zawsze wykonuje się natychmiast po istniejących ofertach, więc jest taker.
Co zrobić, żeby zawsze być makerem?
Używaj zleceń z limitem z opcją post-only. Takie zlecenie zostanie odrzucone, jeśli miałoby się wykonać jako taker.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
