Stagflacja to sytuacja, w której gospodarka jednocześnie stoi w miejscu albo się kurczy, a inflacja pozostaje wysoka. Zwykle towarzyszy jej rosnące bezrobocie. Nazwa łączy słowa „stagnacja” i „inflacja”. Przez długi czas ekonomiści uważali takie połączenie za mało prawdopodobne, bo wysoka inflacja zwykle idzie w parze z gorącą gospodarką – lata 70. XX wieku pokazały, że tak nie jest.
Dla inwestora stagflacja to jeden z najgorszych scenariuszy. W recesji zwykle ratują obligacje, bo stopy spadają. W inflacji ratują aktywa realne. W stagflacji tracą jednocześnie akcje, obligacje o stałym oprocentowaniu i gotówka.
Skąd bierze się stagflacja
- Szok podażowy – nagły wzrost cen surowców, szczególnie energii. Firmy mają wyższe koszty, produkują mniej, a ceny rosną.
- Zbyt luźna polityka pieniężna utrzymywana zbyt długo – inflacja „zakorzenia się” w oczekiwaniach.
- Spirala płacowo-cenowa – pracownicy domagają się podwyżek, bo ceny rosną, a firmy podnoszą ceny, bo rosną płace.
- Wstrząsy geopolityczne – wojny, embarga, przerwanie łańcuchów dostaw.
Lata 70. – podręcznikowy przykład
Embargo naftowe OPEC w 1973 roku i kolejny szok cenowy pod koniec dekady wywindowały ceny ropy. W USA inflacja przekroczyła 14% na początku 1980 roku, a gospodarka przechodziła kolejne recesje. Stagflację przełamał dopiero Paul Volcker, szef Fed, podnosząc stopy procentowe do okolic 20% – kosztem głębokiej recesji na początku lat 80.
Co działo się wtedy z aktywami? Akcje w ujęciu realnym straciły dużo, obligacje o stałym oprocentowaniu przynosiły straty, a złoto wzrosło z 35 dolarów za uncję na początku dekady do 850 dolarów w styczniu 1980 roku.
Polska 2022–2023 – echa stagflacji
W lutym 2023 roku inflacja CPI w Polsce osiągnęła 18,4%, a wzrost PKB w 2023 roku był bliski zera. Nie była to klasyczna stagflacja z masowym bezrobociem, ale połączenie bardzo wysokiej inflacji i hamującej gospodarki dobrze pokazało, jak szybko tracą na wartości oszczędności trzymane na nisko oprocentowanych kontach.
Dlaczego bank centralny ma w stagflacji związane ręce
Na recesję bank centralny odpowiada obniżką stóp. Na inflację – podwyżką. W stagflacji musiałby zrobić jedno i drugie naraz. Podwyżki dobijają słabą gospodarkę, a obniżki podsycają inflację. Dlatego stagflacje trwają długo i kończą się zwykle bolesnym wyborem na rzecz walki z inflacją.
Co chroni portfel w stagflacji
| Aktywo | Zachowanie w stagflacji |
|---|---|
| Obligacje indeksowane inflacją (COI, EDO) | chronią nominalnie, ale podatek Belki od nominalnych odsetek zmniejsza realny zysk |
| Złoto i surowce | historycznie jedne z najlepszych aktywów w takich okresach |
| Akcje spółek z siłą cenową | lepiej niż rynek – potrafią przerzucić koszty na klientów |
| Obligacje o stałym oprocentowaniu (TOS, długie obligacje) | tracą realnie |
| Gotówka i lokaty | tracą realnie, zwłaszcza po podatku |
| Akcje wzrostowe i kryptowaluty | zwykle pod presją przez rosnące stopy |
Nie ma jednego aktywa, które zawsze wygrywa. Ochroną jest dywersyfikacja między aktywami, które różnie reagują na inflację i wzrost gospodarczy.
Najczęstsze błędy
- Trzymanie wszystkich oszczędności w gotówce „dla bezpieczeństwa”.
- Porównywanie nominalnych zysków z inflacją bez odliczenia podatku Belki.
- Kupowanie długich obligacji o stałym oprocentowaniu w przekonaniu, że stopy zaraz spadną.
- Zakładanie, że stagflacja z lat 70. „nie może się powtórzyć”.
Sprawdź swój portfel w scenariuszu wysokiej inflacji
W kalkulatorze obligacji skarbowych ustawisz scenariusz wysokiej inflacji i zobaczysz, jak zachowują się obligacje stało- i zmiennoprocentowe po podatku. Co wysoka inflacja robi z portfelem, z którego już żyjesz, pokaże kalkulator bezpiecznej wypłaty.
Najczęstsze pytania
Czym stagflacja różni się od hiperinflacji?
Stagflacja to wysoka inflacja połączona ze stagnacją gospodarki. Hiperinflacja to skrajnie szybki wzrost cen – rzędu dziesiątek procent miesięcznie lub więcej – który zwykle niszczy zaufanie do waluty.
Czy bitcoin chroni przed stagflacją?
Nie ma na to dobrych dowodów. W 2022 roku, przy wysokiej inflacji i podwyżkach stóp, bitcoin stracił w ciągu roku około dwóch trzecich wartości. Zachowywał się raczej jak ryzykowne aktywo niż jak zabezpieczenie.
Jak długo trwa stagflacja?
W latach 70. zjawisko ciągnęło się przez większą część dekady. Stagflacja trwa zwykle długo, bo bank centralny ma ograniczone możliwości działania bez pogłębiania jednego z problemów.
Jakie obligacje sprawdzają się przy stagflacji?
Najlepiej te powiązane z inflacją, np. COI i EDO, zwłaszcza kupione w ramach IKE, gdzie nie płacisz podatku od nominalnych odsetek. Obligacje o stałym oprocentowaniu tracą realnie.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
