Pair trading (ang. pairs trading, handel parami) to strategia, w której jednocześnie kupujesz jedno aktywo i sprzedajesz krótko drugie, powiązane z nim. Zarabiasz nie na kierunku rynku, lecz na tym, że relacja między cenami, która chwilowo się rozjechała, wraca do normy. Klasyczne pary to spółki z tej samej branży, dwa indeksy, dwie klasy akcji tej samej spółki albo dwie kryptowaluty o podobnym profilu.
Strategia jest w dużej mierze neutralna rynkowo: jeśli cały rynek spada, strata na pozycji długiej jest częściowo kompensowana zyskiem na krótkiej. Ryzyko przenosi się z kierunku rynku na stabilność relacji między aktywami.
Korelacja a kointegracja
Wysoka korelacja oznacza, że stopy zwrotu poruszają się podobnie z dnia na dzień. To za mało. Dwa aktywa mogą być silnie skorelowane, a ich ceny i tak z czasem trwale się rozjadą. Pair trading wymaga kointegracji – sytuacji, w której pewna kombinacja cen, czyli spread, jest stacjonarna: ma stałą średnią i wraca do niej. Sprawdza się to testami statystycznymi, np. metodą Engle’a-Grangera: z regresji ceny A na cenie B wyznacza się współczynnik zabezpieczenia (hedge ratio), a następnie testuje, czy reszty są stacjonarne.
Spread i z-score
Spread = cena A – β × cena B
z-score = (spread – średnia spreadu) / odchylenie standardowe spreadu
β to hedge ratio, a z-score mówi, o ile odchyleń standardowych spread odbiega od średniej. Typowe reguły:
| z-score | Działanie |
|---|---|
| powyżej +2 | short A, long B (spread za wysoki) |
| poniżej –2 | long A, short B (spread za niski) |
| powrót w okolice 0 | zamknięcie pozycji |
| powyżej ±3,5 | stop – relacja mogła się złamać |
Progi są umowne i dobiera się je do danych. Przydaje się też okres półtrwania (half-life), czyli szacunek, ile czasu spread potrzebuje, by pokonać połowę drogi do średniej.
Przykład
Załóżmy, że dla dwóch spółek z jednej branży wyznaczono β = 1,5, średni spread 10 zł i odchylenie standardowe 2 zł. Akcja A kosztuje 104 zł, akcja B 60 zł. Spread = 104 – 1,5 × 60 = 14 zł, z-score = (14 – 10) / 2 = 2. Sygnał: sprzedajesz krótko 1 000 akcji A (104 000 zł) i kupujesz 1 500 akcji B (90 000 zł). Ekspozycja brutto to 194 000 zł.
| Scenariusz | A | B | Spread | Wynik |
|---|---|---|---|---|
| A spada, B stoi | 100 zł | 60 zł | 10 zł | +4 000 zł |
| Oba rosną | 110 zł | 66,67 zł | 10 zł | +4 000 zł |
| Relacja się łamie, stop przy z = 3,5 | – | – | 17 zł | –3 000 zł |
Wynik zależy tylko od zmiany spreadu: 4 zł × 1 000 = 4 000 zł, czyli około 2,06% ekspozycji brutto, niezależnie od tego, czy rynek wzrósł, czy spadł. Stop przy spreadzie 17 zł kosztuje 3 000 zł (ok. 1,55%). Bez stopu, gdy spread dojdzie do 18 zł, strata wyniesie 4 000 zł i może rosnąć dalej.
Najczęstsze błędy
- Dobieranie par wyłącznie po korelacji, bez testu kointegracji.
- Dopasowanie parametrów do historii (overfitting) i brak testu na danych spoza próby.
- Pomijanie kosztów: prowizji, spreadu bid-ask, pożyczki akcji do shortu, a w krypto – funding.
- Brak stopu, bo „spread musi wrócić” – przejęcie, zmiana regulacji lub wyniki mogą trwale zmienić relację.
- Niedopasowanie wielkości nóg, przez co pozycja przestaje być neutralna.
Perspektywa tradera
Pair trading brzmi bezpiecznie, bo jest neutralny rynkowo, ale ryzyko nie znika – zmienia formę. Największe straty przychodzą, gdy zmienia się fundament jednej ze spółek, a spread ucieka i nie wraca. Dlatego regularnie przeliczaj β i test kointegracji na kroczącym oknie, ustal stop w z-score i czasowy limit trzymania pozycji. W krypto pary typu BTC/ETH realizuje się zwykle na kontraktach perpetualnych, gdzie koszt trzymania zależy od fundingu obu nóg. Ryzyko na parę licz od odległości do stopu w spreadzie – pomoże kalkulator wielkości pozycji.
Najczęstsze pytania
Czy pair trading jest wolny od ryzyka?
Nie. Usuwa część ryzyka rynkowego, ale zostaje ryzyko, że relacja między aktywami trwale się zmieni, a do tego koszty i ryzyko płynności obu nóg.
Czym różni się kointegracja od korelacji?
Korelacja mierzy podobieństwo dziennych zmian. Kointegracja oznacza, że kombinacja cen ma stałą średnią, do której wraca – a na tym opiera się pair trading.
Jak dobrać hedge ratio?
Najczęściej z regresji ceny jednego aktywa na cenie drugiego na historycznym oknie. Warto go okresowo przeliczać, bo relacje się zmieniają.
Czy da się stosować pair trading na GPW?
Tak, ale krótka sprzedaż akcji jest dostępna tylko dla części spółek i u części brokerów. Alternatywą są kontrakty terminowe na akcje lub instrumenty CFD.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
