Circuit breaker (dosłownie „bezpiecznik”) to mechanizm, który automatycznie wstrzymuje lub ogranicza handel, gdy cena instrumentu albo cały rynek zmienia się zbyt gwałtownie w krótkim czasie. Przerwa ma dać uczestnikom czas na ochłonięcie, przemyślenie decyzji i napłynięcie nowych zleceń – zamiast pozwolić, by panika lub błąd techniczny przeniosły cenę daleko od rozsądnego poziomu.
Rodzaje mechanizmów
| Mechanizm | Na czym polega |
|---|---|
| Wstrzymanie całego rynku | przerwa w handlu wszystkimi akcjami po dużym spadku szerokiego indeksu |
| Wstrzymanie pojedynczego instrumentu | przerwa lub faza równoważenia, gdy cena jednej spółki wychodzi poza dopuszczalny zakres |
| Limity dzienne | na niektórych rynkach terminowych cena nie może w danym dniu przekroczyć określonej zmiany |
| Przerwy regulacyjne | zawieszenie obrotu decyzją giełdy lub nadzoru, np. przed ważną informacją ze spółki |
Circuit breakery w USA
Na rynku amerykańskim działa mechanizm dla całego rynku, oparty na dziennym spadku indeksu S&P 500 względem poprzedniego zamknięcia. Ma kilka progów procentowych: przekroczenie niższych powoduje kilkunastominutową przerwę w handlu, a przekroczenie najwyższego – zakończenie notowań do końca dnia. Obok tego działają limity dla pojedynczych akcji, które na krótko wstrzymują handel, gdy cena wychodzi poza dopuszczalny pas wokół ostatnich cen. Mechanizmy te zostały przebudowane po flash crashu z 2010 roku. Dokładne progi i godziny ich działania warto sprawdzić w aktualnych zasadach giełd.
W marcu 2020 roku, na początku pandemii, ogólnorynkowy mechanizm wstrzymania handlu w USA uruchomił się kilka razy w ciągu kilkunastu dni.
Mechanizmy na GPW
Na GPW podobną rolę pełnią ograniczenia wahań kursów. Dla każdego instrumentu obowiązują limity względem kursu odniesienia – statyczne, liczone m.in. od kursu z poprzedniej sesji, i dynamiczne, liczone od ostatniej transakcji. Gdy zlecenie miałoby zostać wykonane po cenie poza limitem, notowania ciągłe tego instrumentu są wstrzymywane i przechodzi on w fazę równoważenia rynku – na kilka minut przyjmowane są zlecenia, po czym ustala się jeden kurs, jak na fixingu. Szczegółowe parametry określa regulamin giełdy i zależą one od rodzaju instrumentu.
Przykład
Załóżmy, że spółka zamknęła poprzednią sesję po 40,00 zł, a limit dynamiczny wynosi umownie 3,5% od ostatniej transakcji. Ostatnia transakcja była po 40,00 zł, a na rynek trafia duże zlecenie sprzedaży, które zeszłoby po arkuszu do 38,00 zł, czyli o 5%. Zamiast tego notowania ciągłe zostają wstrzymane. Przez kilka minut napływają nowe zlecenia kupna od inwestorów, którzy zobaczyli okazję, i kurs równowagi zostaje ustalony umownie na 39,20 zł. Bez tego mechanizmu sprzedający sprzedałby część akcji po 38,00 zł, a stop lossy innych inwestorów mogłyby pogłębić spadek.
Circuit breakery a kryptowaluty
Rynek kryptowalut działa całą dobę i nie ma jednego ogólnorynkowego mechanizmu wstrzymywania handlu. Poszczególne giełdy stosują własne zabezpieczenia, np. ograniczenia cen zleceń względem ceny indeksu. Dlatego gwałtowne ruchy na kryptowalutach potrafią przebiegać bez żadnej przerwy.
Najczęstsze błędy
- Zakładanie, że stop loss zostanie wykonany zawsze po zadanej cenie – przerwa w notowaniach może oznaczać wykonanie po zupełnie innym kursie.
- Składanie zleceń rynkowych w fazie równoważenia bez sprawdzenia kursu teoretycznego.
- Traktowanie wstrzymania notowań jako sygnału do natychmiastowego kupna lub sprzedaży.
Perspektywa tradera
Circuit breaker to dla tradera ryzyko luki. Po wznowieniu handlu cena może otworzyć się daleko od poziomu sprzed przerwy, a zlecenia stop zamienią się w zlecenia rynkowe po dostępnej cenie. Przy pozycjach z dźwignią lub dużych pozycjach na mało płynnych spółkach warto brać pod uwagę scenariusz, w którym faktyczna strata jest większa od zaplanowanej, i dobierać wielkość pozycji tak, by nawet wtedy nie przekroczyła akceptowalnego poziomu.
Najczęstsze pytania
Co to jest circuit breaker na giełdzie?
Automatyczny mechanizm wstrzymania lub ograniczenia handlu po gwałtownym ruchu ceny instrumentu albo całego rynku.
Czy na GPW są circuit breakery?
Tak, w formie ograniczeń wahań kursów. Ich przekroczenie powoduje wstrzymanie notowań ciągłych instrumentu i przejście w fazę równoważenia.
Co się dzieje ze zleceniami w czasie przerwy?
Zwykle pozostają w arkuszu i mogą zostać wykonane po wznowieniu handlu lub w fazie równoważenia – po kursie, który może się znacznie różnić od ceny sprzed przerwy.
Czy circuit breakery zapobiegają krachom?
Nie zatrzymują spadków, jeśli ich przyczyna jest fundamentalna. Mogą jednak ograniczyć chaotyczne ruchy wynikające z paniki, braku płynności lub błędów technicznych.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
