VASP (ang. Virtual Asset Service Provider) to dostawca usług w zakresie aktywów wirtualnych – giełda kryptowalut, kantor, dostawca portfela powierniczego czy firma pośrednicząca w transferach krypto. Pojęcie wprowadziła organizacja FATF w standardach przeciwdziałania praniu pieniędzy. W Unii Europejskiej, od wejścia w życie rozporządzenia MiCA, odpowiednikiem jest CASP (ang. Crypto-Asset Service Provider) – dostawca usług w zakresie kryptoaktywów, który musi mieć licencję.
Co robi VASP
- wymiana kryptowalut na waluty tradycyjne i odwrotnie,
- wymiana między kryptowalutami,
- przechowywanie kryptowalut w imieniu klientów (portfele powiernicze),
- pośrednictwo w transferach,
- usługi związane z emisją i sprzedażą tokenów.
Obowiązki VASP
- KYC – weryfikacja tożsamości klientów.
- AML – monitorowanie transakcji i zgłaszanie podejrzanych do jednostek analityki finansowej, w Polsce do GIIF.
- Travel Rule – przekazywanie danych nadawcy i odbiorcy przy transferach.
- Raportowanie podatkowe – w UE od 2026 roku w ramach DAC8.
VASP w Polsce – rejestr i MiCA
Przez kilka lat działalność w zakresie walut wirtualnych w Polsce wymagała jedynie wpisu do rejestru prowadzonego przez administrację skarbową. Wpis nie był licencją i nie oznaczał nadzoru nad działalnością – potwierdzał tylko, że podmiot podlega przepisom AML.
MiCA zmieniła te zasady. Okres przejściowy dla dotychczasowych podmiotów zakończył się 1 lipca 2026 roku. Od tej pory w UE usługi w zakresie kryptoaktywów mogą świadczyć tylko podmioty z licencją CASP. W Polsce ustawa wskazująca organ nadzoru (KNF) była kilkukrotnie wetowana, dlatego według stanu na wrzesień 2026 roku polskie firmy nie mogą uzyskać licencji w kraju. Polskich klientów legalnie obsługują CASP-y licencjonowane w innych państwach UE.
VASP a CASP – różnice
| VASP | CASP | |
|---|---|---|
| Źródło pojęcia | standardy FATF (AML) | rozporządzenie MiCA |
| Zasięg | globalny | Unia Europejska |
| Wymogi | głównie AML i KYC | licencja, kapitał, ochrona klientów, zasady prowadzenia działalności |
| Paszport UE | nie | tak – licencja z jednego kraju pozwala działać w całej UE |
Jak sprawdzić giełdę
- Sprawdź, czy giełda ma licencję CASP i w którym kraju UE ją uzyskała.
- Sprawdź wpis w rejestrze tamtejszego regulatora lub w rejestrze prowadzonym przez ESMA.
- Upewnij się, że podmiot, z którym zawierasz umowę, to ten sam, który ma licencję – duże grupy często mają kilka spółek w różnych krajach.
Co daje klientowi licencja CASP
- Oddzielenie środków klientów od środków giełdy.
- Wymogi kapitałowe zwiększające odporność na straty.
- Zasady ochrony klientów – informowanie o ryzyku, obsługa reklamacji, przejrzystość opłat.
- Nadzór regulatora, do którego można złożyć skargę.
Licencja nie gwarantuje, że giełda nie upadnie ani że nie popełni błędów, ale znacząco podnosi poprzeczkę w porównaniu z samym wpisem do rejestru.
Perspektywa tradera
Dla tradera korzystającego z giełd spoza UE różnica między „zarejestrowanym VASP” a licencjonowanym CASP ma praktyczne znaczenie. Licencja MiCA oznacza wymogi kapitałowe, oddzielenie środków klientów i nadzór. Giełda bez licencji UE może oferować wyższą dźwignię i więcej produktów, ale w razie problemów trudniej będzie dochodzić swoich praw.
Najczęstsze pytania
Czy każda giełda kryptowalut to VASP?
Tak, w rozumieniu standardów FATF. W UE giełda musi dodatkowo mieć licencję CASP na podstawie MiCA.
Czy wpis do polskiego rejestru walut wirtualnych to licencja?
Nie. Wpis potwierdzał podleganie przepisom AML, ale nie oznaczał nadzoru ani licencji. Od 1 lipca 2026 roku w UE wymagana jest licencja CASP.
Czy mogę korzystać z giełdy bez licencji w UE?
Nic nie zabrania Ci tego jako klientowi, ale taka giełda nie powinna aktywnie oferować usług klientom z UE. Korzystając z niej, rezygnujesz z ochrony, jaką daje MiCA.
Gdzie sprawdzić, czy giełda ma licencję CASP?
W rejestrze regulatora z kraju, w którym giełda uzyskała licencję, oraz w publikowanym przez ESMA rejestrze podmiotów z licencją MiCA.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
