CASP

CASP (Crypto-Asset Service Provider, dostawca usług w zakresie kryptoaktywów) to licencja wymagana do legalnego świadczenia usług kryptowalutowych na terenie Unii Europejskiej. Wprowadziło ją rozporządzenie MiCA, a od 1 lipca 2026 roku działanie bez niej stanowi naruszenie prawa unijnego.

To są prawdopodobnie najważniejsze cztery litery w całym tym słowniku. Od nich zależy dziś, czy podmiot, któremu powierzasz pieniądze, ma jakiekolwiek zobowiązania wobec Ciebie poza własną deklaracją.

I od razu liczba, która pokazuje skalę zmiany:

Przez proces licencyjny przeszło około 8,8% europejskich firm z tej branży. Reszta zawiesiła działalność, zamknęła ją, przeniosła się albo działa bez zezwolenia.

Dziesięć usług objętych obowiązkiem

Rozporządzenie wymienia konkretny katalog. Jeśli podmiot świadczy którąkolwiek z tych usług, potrzebuje licencji:

1. Przechowywanie i administrowanie kryptoaktywami w imieniu klientów
2. Prowadzenie platformy obrotu kryptoaktywami
3. Wymiana kryptoaktywów na środki pieniężne
4. Wymiana kryptoaktywów na inne kryptoaktywa
5. Wykonywanie zleceń w imieniu klientów
6. Plasowanie kryptoaktywów
7. Przyjmowanie i przekazywanie zleceń
8. Doradztwo w zakresie kryptoaktywów
9. Zarządzanie portfelem kryptoaktywów
10. Świadczenie usług transferu kryptoaktywów w imieniu klientów

Czego na tej liście nie ma: portfela niepowierniczego, w którym użytkownik jest jedynym posiadaczem kluczy prywatnych. Dostawca takiego oprogramowania niczego nie przechowuje w niczyim imieniu, więc pozostaje poza tym reżimem.

Trzy klasy – i co mówi rejestr

Załącznik IV rozporządzenia dzieli dostawców na trzy klasy, zależnie od profilu ryzyka. Każda ma własny minimalny wymóg kapitałowy.

Dane z rejestru ESMA według stanu zweryfikowanego w sierpniu 2026 roku, przy łącznej liczbie 325 licencjonowanych dostawców.

Ta tabela mówi więcej o rynku niż jakikolwiek komentarz.

Zaledwie sześć procent licencjonowanych podmiotów ma zezwolenie klasy trzeciej – czyli prawo do prowadzenia platformy obrotu z własnym arkuszem zleceń. Reszta, mimo że bywa nazywana giełdami, działa w praktyce jako nadzorowane kantory: wymienia aktywa we własnym imieniu, ale nie prowadzi rynku.

Praktyczny wniosek: sprawdzaj klasę i zakres, nie sam fakt posiadania licencji. Podmiot klasy pierwszej nie ma prawa przechowywać Twoich środków – i jeśli mimo to oferuje taką usługę, jest to pytanie, które warto zadać.

Co licencja realnie nakłada

Sześć obszarów. To jest wartość, jaką licencja daje klientowi.

Kapitał – i to nie tylko minimalny. Zabezpieczenie ostrożnościowe musi być równe wyższej z dwóch wartości: kwocie minimalnej albo jednej czwartej stałych kosztów pośrednich z poprzedniego roku.

To jest zapis ważniejszy, niż się wydaje. Oznacza, że duży operator z wysokimi kosztami musi mieć znacznie więcej niż 150 tysięcy euro – wymóg skaluje się razem ze skalą działalności. Zabezpieczenie może mieć formę funduszy własnych, polisy ubezpieczeniowej albo ich kombinacji.

Segregacja aktywów klientów. Oddzielnie od majątku operacyjnego spółki, z zabezpieczeniem na wypadek jej niewypłacalności. To jest dokładnie ten mechanizm, którego zabrakło przy wszystkich upadkach opisywanych w tym słowniku.

Wymogi wobec zarządu. Dobra reputacja oraz odpowiednia wiedza i doświadczenie. W praktyce nadzorcy oczekują co najmniej jednej osoby zarządzającej faktycznie rezydującej i pracującej w Unii – przyjazdy na posiedzenia nie wystarczają.

Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz reguła podróży, czyli przekazywanie danych stron transakcji powyżej określonych progów.

Odporność operacyjna wynikająca z unijnych przepisów o cyberbezpieczeństwie sektora finansowego – testy odpornościowe, dokumentacja procedur według uznanych norm, cykliczne audyty.

Procedury reklamacyjne i obowiązki informacyjne wobec klientów oraz sprawozdawcze wobec nadzorcy.

Warto zauważyć, na co wskazują sami prawnicy obsługujący te postępowania: największą barierą wejścia nie jest kapitał, tylko wymogi infrastrukturalne. Sto pięćdziesiąt tysięcy euro to kwota porównywalna z wymogami dla krajowych instytucji płatniczych. Zbudowanie i udokumentowanie całej reszty jest znacznie trudniejsze.

Paszportowanie

Mechanizm, bez którego nie da się zrozumieć dzisiejszego rynku.

Licencja uzyskana w jednym państwie członkowskim jest ważna we wszystkich pozostałych, po dopełnieniu procedury notyfikacji transgranicznej.

Spółka z Amsterdamu, Rygi czy Valletty może więc legalnie obsługiwać klientów w Polsce, bez występowania o zezwolenie do KNF.

Konsekwencja, o której trzeba wiedzieć: nadzór sprawuje organ kraju wydania licencji. Twoja skarga i ewentualny spór toczą się według procedury tamtego państwa – co przy sporze transgranicznym ma realne znaczenie kosztowe i czasowe.

Skala przesiewu

Liczby, które warto zapamiętać, bo opisują największą zmianę na tym rynku od jego powstania.

Około 3167 podmiotów figurowało wcześniej w krajowych rejestrach dostawców usług w zakresie walut wirtualnych w całej Unii.

280 firm miało pełne licencje MiCA na początku lipca 2026 roku, a 325 miesiąc później.

Przez proces przeszło zatem mniej niż dziewięć procent branży.

Tempo autoryzacji też jest wymowne: od czterech zezwoleń miesięcznie pod koniec 2024 roku do szczytowych siedemdziesięciu trzech w czerwcu 2026 – czyli w miesiącu poprzedzającym koniec okresu przejściowego.

Rynek nie przygotowywał się przez półtora roku. Rynek przygotowywał się w ostatnim kwartale.

Polska anomalia

Wątek, który przewija się przez kilkanaście haseł w tym słowniku, więc zbiorę go w jednym miejscu.

Rozporządzenie MiCA obowiązuje bezpośrednio, bez potrzeby przepisywania go do prawa krajowego. Ale każde państwo musi wyznaczyć organ przyjmujący wnioski i wydający zezwolenia. W Polsce miała nim być Komisja Nadzoru Finansowego.

Ustawa wyznaczająca ten organ nie została uchwalona. Kolejne wersje projektu wracały z wetem prezydenckim – w grudniu 2025, lutym 2026 i czerwcu 2026 roku.

Skutek: polski przedsiębiorca nie miał gdzie złożyć wniosku o licencję, której posiadanie stało się warunkiem legalnego działania.

Firmy o polskim rodowodzie, które chciały działać dalej, uzyskały zezwolenia w innych państwach – na Cyprze, w Holandii i na Łotwie. Razem z licencjami przeniósł się tam nadzór, odpowiedzialność prawna i część podatków.

Czego CASP nie daje

Sekcja obowiązkowa, bo licencja bywa przedstawiana jako gwarancja, którą nie jest.

Nie ma funduszu gwarancyjnego. W bankowości depozyty są objęte gwarancją do 100 tysięcy euro. W kryptoaktywach nie istnieje żaden odpowiednik tego mechanizmu. Segregacja aktywów pomaga przy upadłości, ale nie jest ubezpieczeniem.

Nie ma ochrony przed stratą rynkową. Licencja dotyczy sposobu prowadzenia działalności, nie wyników Twoich inwestycji.

Nie ma gwarancji, że nie dojdzie do włamania. Wymogi cyberbezpieczeństwa zmniejszają ryzyko, nie eliminują go.

Nie ma odpowiednika izby rozliczeniowej ani centralnego depozytu znanych z regulowanego rynku kapitałowego. Giełda kryptowalut wciąż zwykle łączy w jednym podmiocie prowadzenie rynku, przechowywanie aktywów i rozliczanie transakcji.

Licencja CASP to duży krok naprzód wobec stanu sprzed 2026 roku. Nie jest krokiem do poziomu ochrony, jaki daje regulowany rynek kapitałowy.

Jak sprawdzić dostawcę

Procedura uniwersalna, kilka minut.

1. Ustal pełną nazwę prawną podmiotu świadczącego usługę – w regulaminie i dokumentach transakcyjnych, nie na stronie głównej. Marka i licencjobiorca to coraz częściej dwie różne firmy.

2. Sprawdź go w rejestrze CASP prowadzonym przez ESMA. Rejestr jest publiczny i bezpłatny.

3. Zweryfikuj klasę i zakres zezwolenia. Dziesięć usług, trzy klasy – licencja może obejmować tylko część z nich.

4. Sprawdź kraj wydania. To ten nadzorca będzie właściwy przy skardze.

ESMA prowadzi też rejestr podmiotów nieprzestrzegających przepisów – warto do niego zajrzeć przy okazji.

Deklaracja na stronie internetowej nie jest dowodem. Wpis w rejestrze jest.

Sankcje

Dla porządku, bo pokazują wagę obowiązku.

Rozporządzenie przewiduje kary administracyjne sięgające co najmniej 700 tysięcy euro dla osób fizycznych i 5 milionów euro dla osób prawnych – albo od 3 do 12,5% całkowitego rocznego obrotu podmiotu.

Państwa członkowskie mogą też zakazać świadczenia usług na swoim terytorium, cofnąć albo zawiesić licencję oraz zakazać konkretnym osobom zajmowania stanowisk kierowniczych.

Polski projekt ustawy przewidywał za działalność bez zezwolenia grzywnę do 5 milionów złotych, karę pozbawienia wolności albo obie łącznie – ale projekt ten, jak wspomniałem, nie wszedł w życie.

Cztery mity

Mit 1: „Wszystkie licencje CASP są takie same.” Są trzy klasy i dziesięć odrębnych usług. Zaledwie 6% licencjobiorców ma zezwolenie na prowadzenie platformy obrotu.

Mit 2: „Brak polskiej ustawy oznacza, że MiCA u nas nie obowiązuje.” Rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio. Brak ustawy oznacza brak procedury licencyjnej, a nie brak obowiązku.

Mit 3: „Licencja CASP gwarantuje moje środki.” Nie istnieje odpowiednik gwarancji depozytów bankowych. Licencja narzuca kapitał, segregację i nadzór – to nie to samo co gwarancja.

Mit 4: „Portfel niepowierniczy wymaga licencji.” Nie wymaga, jeśli użytkownik jest jedynym posiadaczem kluczy. Wbudowane w portfel usługi finansowe to jednak osobna kwestia.

Co zapamiętać

CASP to licencja wprowadzona rozporządzeniem MiCA, wymagana od 1 lipca 2026 roku do świadczenia w Unii którejkolwiek z dziesięciu wymienionych usług kryptoaktywowych.

Trzy rzeczy ponad resztą:

Przez proces przeszło mniej niż 9% europejskiej branży. Z około 3167 podmiotów w dawnych rejestrach licencje ma nieco ponad trzysta.

Sprawdzaj klasę i zakres, nie sam fakt licencji. Tylko 6% licencjobiorców może prowadzić platformę obrotu, a klasa pierwsza w ogóle nie uprawnia do przechowywania środków klientów.

Licencja to nie gwarancja. Daje kapitał, segregację aktywów i nadzór – ale w kryptoaktywach nie istnieje odpowiednik gwarancji depozytów bankowych.