Prawo poboru to uprawnienie dotychczasowych akcjonariuszy do objęcia nowych akcji w emisji w pierwszej kolejności, proporcjonalnie do liczby akcji, które już posiadają. Ma chronić ich przed rozwodnieniem – jeśli skorzystasz z prawa poboru, Twój procentowy udział w spółce po emisji pozostanie taki sam. Prawa poboru na GPW są papierami wartościowymi i przez pewien czas można nimi handlować.
Prawo poboru to jedna z niewielu sytuacji na giełdzie, w której brak jakiejkolwiek decyzji potrafi kosztować realne pieniądze. Jeśli nie wykonasz ani nie sprzedasz praw, po prostu przepadną.
Jak działa emisja z prawem poboru
- Walne zgromadzenie uchwala emisję z prawem poboru i ustala dzień prawa poboru.
- Każdy, kto ma akcje na rachunku w dniu prawa poboru, dostaje jedno prawo poboru za każdą akcję.
- Uchwała określa, ile praw potrzeba do objęcia jednej nowej akcji i jaka jest cena emisyjna.
- Przez określony czas prawa poboru są notowane na giełdzie – można je sprzedać lub dokupić.
- W okresie zapisów wykonujesz prawa, płacąc cenę emisyjną za nowe akcje.
Ile jest warte prawo poboru – przykład
Akcja kosztuje 40 zł. Spółka emituje nowe akcje po 30 zł, a na każde 4 posiadane akcje przysługuje 1 nowa. Teoretyczna cena akcji po emisji to:
(4 × 40 zł + 30 zł) / 5 = 38 zł
Teoretyczna wartość jednego prawa poboru to różnica między ceną przed emisją a ceną po emisji, czyli 2 zł. Masz 400 akcji, więc dostajesz 400 praw o łącznej wartości teoretycznej 800 zł. Jeśli nic nie zrobisz, po dniu prawa poboru kurs Twoich akcji spadnie do około 38 zł, a prawa przepadną – stracisz około 800 zł.
Co możesz zrobić z prawami poboru
- Wykonać je – zapisujesz się na nowe akcje i płacisz cenę emisyjną. Zachowujesz udział w spółce.
- Sprzedać je na giełdzie – dostajesz pieniądze, ale Twój udział w spółce się zmniejszy.
- Częściowo wykonać, częściowo sprzedać – np. sprzedać tyle praw, żeby sfinansować wykonanie pozostałych.
- Dokupić prawa – jeśli chcesz objąć więcej nowych akcji.
Jedyna zła opcja to nie zrobić nic.
Wyłączenie prawa poboru
Walne zgromadzenie może wyłączyć prawo poboru, np. żeby skierować emisję do inwestorów instytucjonalnych albo strategicznego partnera. Wymaga to kwalifikowanej większości – co najmniej czterech piątych głosów – i uzasadnienia przez zarząd. Emisje bez prawa poboru po cenie znacznie niższej od rynkowej są dla drobnych akcjonariuszy niekorzystne, bo rozwadniają ich udział bez rekompensaty.
Prawo poboru a podatki
Sprzedaż praw poboru na giełdzie to odpłatne zbycie papierów wartościowych – przychód wykazujesz w PIT-38. Wykonanie praw i objęcie nowych akcji nie jest sprzedażą, więc nie rodzi podatku w momencie zapisu.
Najczęstsze błędy
- Przegapienie okresu notowań i zapisów – prawa przepadają bez rekompensaty.
- Kupowanie akcji po dniu prawa poboru w przekonaniu, że nadal daje ono prawo do nowych akcji.
- Sprzedaż praw po cenie dużo niższej od ich teoretycznej wartości, bo „trzeba się pozbyć”.
- Wykonanie praw bez oceny, czy spółka dobrze wykorzysta pieniądze z emisji.
Sprzedaż praw poboru rozliczysz jak każdą sprzedaż papierów wartościowych – pomoże w tym kalkulator podatku Belki.
Najczęstsze pytania
Co to jest dzień prawa poboru?
To dzień, według stanu posiadania akcji na który ustala się, kto otrzyma prawa poboru. Działa podobnie jak dzień dywidendy – akcje trzeba kupić odpowiednio wcześniej, z uwzględnieniem rozliczenia transakcji.
Jak długo prawa poboru są notowane?
Zwykle przez kilka dni w trakcie okresu zapisów. Dokładne terminy podaje spółka w prospekcie lub komunikatach.
Czy muszę wykonać wszystkie prawa poboru?
Nie. Możesz wykonać część, sprzedać część albo sprzedać wszystkie. Jedyne, czego nie warto robić, to pozwolić im wygasnąć.
Co to jest zapis dodatkowy?
Możliwość zapisania się na akcje, których nie objęli inni akcjonariusze. Przysługuje zwykle osobom, które wykonały swoje prawa poboru, a przydział zależy od liczby wolnych akcji.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
