Jednorożec (ang. unicorn) to prywatny, nienotowany na giełdzie startup, którego wycena osiągnęła co najmniej 1 mld dolarów. Termin wprowadziła w 2013 roku inwestorka venture capital Aileen Lee, żeby podkreślić, jak rzadkie są takie firmy – jak mityczne stworzenia.
Z czasem jednorożców przybyło, a pojawiły się też kolejne określenia: dekakorn to startup wyceniany na co najmniej 10 mld dolarów, a hektokorn – na co najmniej 100 mld dolarów.
Skąd bierze się wycena jednorożca
Wycena startupu nie wynika z notowań giełdowych, tylko z ceny, jaką inwestorzy zapłacili w ostatniej rundzie finansowania. Jeśli fundusz kupuje 10% nowych akcji za 100 mln dolarów, to po rundzie (post-money) cała firma jest wyceniana na 1 mld dolarów, a przed rundą (pre-money) – na 900 mln dolarów.
To wycena „na marginesie”: dotyczy jednej transakcji na niewielkim pakiecie, często z dodatkowymi przywilejami dla inwestora. Nie oznacza, że ktoś kupiłby całą firmę za tę kwotę.
Dlaczego nagłówkowa wycena bywa myląca
- Uprzywilejowanie likwidacyjne – inwestorzy z późnych rund często mają prawo odzyskać swoje pieniądze jako pierwsi przy sprzedaży firmy. Dzięki temu mogą zapłacić wyższą cenę, bo ich ryzyko jest mniejsze niż ryzyko założycieli i pracowników.
- Mała płynność – akcji startupu nie sprzedasz jednym kliknięciem.
- Straty operacyjne – wiele jednorożców nie zarabia i żyje z kolejnych rund.
- Rzadkie aktualizacje – wycena zmienia się tylko przy nowej rundzie, więc może długo nie odzwierciedlać spadków na rynku.
Przykład
Załóżmy, że fundusz zainwestował 100 mln dolarów za 10% startupu przy wycenie 1 mld dolarów, z jednokrotnym uprzywilejowaniem likwidacyjnym. Dwa lata później firma zostaje sprzedana za 600 mln dolarów.
| Kto | Bez uprzywilejowania | Z uprzywilejowaniem |
|---|---|---|
| Fundusz (10%) | 60 mln USD | 100 mln USD |
| Założyciele i pracownicy (90%) | 540 mln USD | 500 mln USD |
Fundusz odzyskuje całą wpłatę, choć wycena spadła o 40%. Stratę ponoszą posiadacze zwykłych akcji. Dlatego sama liczba „1 mld dolarów” mówi mniej, niż sugerują nagłówki.
Jednorożec a debiut giełdowy
Wiele jednorożców w końcu wchodzi na giełdę przez IPO albo zostaje przejętych. Debiut bywa momentem prawdy: rynek publiczny wycenia firmę codziennie i bez przywilejów dla wybranych inwestorów. Zdarza się, że kurs po debiucie szybko spada poniżej wyceny z ostatniej prywatnej rundy – wtedy mówi się o „down round” albo o korekcie oczekiwań. Zdarza się też odwrotnie, gdy popyt na akcje nowej spółki jest duży.
Dlaczego jednorożców przybyło
W 2013 roku jednorożce były rzadkością. W kolejnych latach ich liczba szybko rosła, bo firmy technologiczne dłużej pozostawały prywatne, a fundusze venture capital, fundusze private equity i inwestorzy instytucjonalni mieli do dyspozycji dużo kapitału. Niskie stopy procentowe sprzyjały płaceniu wysokich cen za odległy wzrost. Gdy stopy rosną, ten mechanizm działa w drugą stronę: kolejne rundy odbywają się przy niższych wycenach, a część firm traci status jednorożca, choć formalnie nikt go nie odbiera.
Jak inwestor indywidualny może mieć ekspozycję
- Kupując akcje po debiucie giełdowym.
- Przez fundusze venture capital lub notowane spółki inwestujące w startupy.
- Przez crowdfunding udziałowy – choć tam trafiają zwykle znacznie mniejsze firmy.
Najczęstsze błędy
- Traktowanie wyceny z rundy jako ceny rynkowej całej firmy.
- Kupowanie akcji na debiucie tylko dlatego, że firma była „jednorożcem”.
- Pomijanie struktury praw inwestorów i rozwodnienia po kolejnych rundach.
- Zakładanie, że status jednorożca oznacza zyskowny biznes.
Perspektywa tradera
Świeże debiuty byłych jednorożców to zwykle akcje o bardzo wysokiej zmienności, krótkiej historii notowań i małej liczbie danych do analizy. Dochodzi ryzyko wygaśnięcia okresu lock-up, gdy wcześniejsi inwestorzy mogą zacząć sprzedawać akcje. Jeśli handlujesz takimi spółkami, zmniejsz pozycję w stosunku do typowej, bo dzienne ruchy o kilkanaście procent nie są wyjątkiem.
Najczęstsze pytania
Skąd nazwa jednorożec?
Aileen Lee użyła jej w 2013 roku, żeby podkreślić, jak rzadkie były wtedy startupy wyceniane na miliard dolarów.
Czy jednorożec musi być firmą technologiczną?
Nie ma takiego wymogu, ale zdecydowana większość jednorożców działa w technologii, fintechu, e-commerce lub biotechnologii.
Czy spółka giełdowa może być jednorożcem?
Z definicji nie – termin dotyczy firm prywatnych. Po debiucie giełdowym mówi się już po prostu o spółce o określonej kapitalizacji.
Czym różni się wycena pre-money od post-money?
Pre-money to wartość firmy przed wpłatą nowego kapitału, post-money – po jej dodaniu. Różnica równa się kwocie pozyskanej w rundzie.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
