Glide path

Glide path to z góry zaplanowana ścieżka zmiany struktury portfela w czasie – najczęściej stopniowe przesuwanie kapitału z aktywów ryzykownych (akcje, kryptowaluty) do aktywów bezpieczniejszych (obligacje, gotówka), w miarę jak zbliżasz się do momentu, w którym te pieniądze będą Ci potrzebne.

Po polsku mówi się czasem „ścieżka schodzenia” albo „ścieżka lądowania” i to drugie tłumaczenie jest najbliższe oryginałowi. Termin pochodzi z lotnictwa: glide path to ścieżka schodzenia samolotu do pasa startowego. Pilot nie spada z 10 000 metrów na pas w ostatniej minucie. Schodzi płynnie, według wcześniej ustalonego kąta, przez kilkanaście minut. I dokładnie o to samo chodzi w portfelu inwestycyjnym.

Powiem Ci wprost, dlaczego uważam ten termin za jeden z ważniejszych w całym słowniku: glide path jest odpowiedzią na jedno z najbardziej niedocenianych zagrożeń w inwestowaniu długoterminowym – na to, że możesz mieć rację przez dwadzieścia lat i stracić połowę dorobku w ostatnim roku przed wypłatą.

Po co w ogóle zmieniać portfel w czasie

Wyobraź sobie dwie osoby. Obie oszczędzają na emeryturę. Obie mają portfel 100% akcji. Obie zarabiają średnio 8% rocznie przez trzydzieści lat.

Pierwsza kończy oszczędzanie w 2007 roku. Druga w 2009. Ta sama strategia, ta sama średnia stopa zwrotu, ta sama dyscyplina. Różnica w kapitale końcowym: kilkadziesiąt procent. Wystarczyło, że kryzys trafił w zły moment.

To zjawisko nazywa się ryzykiem sekwencji stóp zwrotu i jest brutalnie asymetryczne w czasie. Jeżeli masz 25 lat i 20 000 zł na koncie, bessa jest dla Ciebie prezentem – kupujesz taniej przez kolejne lata. Jeżeli masz 62 lata i 900 000 zł, ta sama bessa oznacza, że Twój plan emerytalny właśnie się posypał, bo nie masz już dwudziestu lat na odrobienie straty.

Glide path rozwiązuje ten problem mechanicznie. Nie pyta Cię o zdanie, nie czeka na Twoją prognozę i nie wymaga, żebyś „wyczuł szczyt”. Po prostu z każdym rokiem obniża udział ryzykownej części portfela zgodnie z harmonogramem ustalonym wtedy, kiedy byłeś spokojny i racjonalny.

Jak wygląda klasyczny glide path

Najprostsza, najstarsza i najbardziej znana wersja to reguła „100 minus wiek”. Masz 30 lat – 70% akcji. Masz 60 lat – 40% akcji. W nowszych wersjach mówi się o „110 minus wiek” albo „120 minus wiek”, bo ludzie żyją dłużej i horyzont inwestycyjny nie kończy się w dniu przejścia na emeryturę.

To prymitywne narzędzie, ale ma jedną olbrzymią zaletę: jest lepsze niż brak jakiegokolwiek planu. A brak planu to standard u zdecydowanej większości ludzi, których znam.

Bardziej dopracowane ścieżki mają kilka faz:

• Faza akumulacji (20–35 lat do celu). Maksymalna ekspozycja na aktywa wzrostowe. Zmienność jest tu Twoim sprzymierzeńcem, bo dokupujesz regularnie.
• Faza przejściowa (10–20 lat do celu). Zaczyna się powolne obniżanie udziału akcji. Nie skokowe – po jeden, dwa punkty procentowe rocznie.
• Faza schodzenia (0–10 lat do celu). Najostrzejszy fragment ścieżki. Tutaj chronisz to, co zbudowałeś, a nie próbujesz dorobić ostatnich kilku procent.
• Faza po celu. Portfel jest już defensywny, choć zwykle nie w 100% – bo pieniądze muszą jeszcze pracować przez 20–30 lat emerytury.

Wykres takiego portfela wygląda dokładnie jak tor schodzenia samolotu. Stąd nazwa.

Fundusze cyklu życia i target date funds

Glide path nie jest teorią akademicką. To fundament całej kategorii produktów finansowych.

Target date funds (fundusze zdefiniowanej daty) to fundusze, w których nazwie widnieje rok: 2040, 2045, 2050. Kupujesz jeden fundusz, dopasowany do roku, w którym planujesz zakończyć oszczędzanie, i przestajesz się tym zajmować. Zarządzający sam co roku przesuwa alokację zgodnie z opublikowanym glide path. W USA to absolutna podstawa planów 401(k) i produkt, w którym siedzą biliony dolarów.

Fundusze cyklu życia to polski odpowiednik tej samej idei, dostępny również poza systemem emerytalnym.

I tu dochodzimy do rzeczy, którą powinien znać każdy Polak, bo dotyczy jego własnych pieniędzy.

Glide path w PPK – ustawowy, nie umowny

Polskie Pracownicze Plany Kapitałowe są zbudowane wokół glide path zapisanego wprost w ustawie z 4 października 2018 roku. To nie jest marketingowa obietnica instytucji finansowej – to limity, których fundusz nie może przekroczyć.

Każdy subfundusz PPK ma swoją „zdefiniowaną datę” – rok, w którym uczestnicy z danego przedziału roczników kończą 60 lat. Fundusze tworzone są co 5 lat: PPK 2030, PPK 2035, PPK 2040 i tak dalej. Im bliżej tej daty, tym mniej części udziałowej (akcje) i tym więcej części dłużnej (obligacje).

Zwróć uwagę na jeden szczegół, który mówi wszystko o intencji ustawodawcy: w ostatnim pięcioleciu przed datą docelową udział akcji musi być stopniowo zmniejszany. Nie w jednym ruchu, nie w dniu X. Stopniowo. To jest glide path w czystej postaci, zapisany w polskim prawie.

Jeżeli masz PPK i nigdy nie zaglądałeś do tego, jak jest zbudowane – to jest ten moment. Twoje pieniądze już podlegają glide path, tylko prawdopodobnie nie wiedziałeś, że tak się to nazywa.

„To retirement” kontra „through retirement”

To rozróżnienie, które w polskiej literaturze prawie nie występuje, a jest kluczowe przy wyborze funduszu.

Glide path „to” (do daty docelowej) kończy schodzenie w momencie osiągnięcia celu. Fundusz staje się wtedy maksymalnie defensywny i taki pozostaje. Logika: dowiozłem Cię do pasa, dalej radź sobie sam.

Glide path „through” (przez datę docelową) schodzi dalej, jeszcze przez 10–20 lat po dacie docelowej, utrzymując w portfelu wyraźnie więcej akcji. Logika: przejście na emeryturę nie jest końcem inwestowania, bo te pieniądze muszą wystarczyć na kolejne trzy dekady i muszą pokonać inflację.

Dwa fundusze z tym samym rokiem w nazwie mogą mieć w dniu Twojej emerytury 15% akcji albo 45% akcji, w zależności od tego, którą filozofię przyjęły. To nie jest detal. To różnica między portfelem, który przetrwa inflację, a portfelem, który powoli się w niej rozpuści. Sprawdzaj to zawsze w prospekcie, a nie w folderze reklamowym.

Rosnący glide path, czyli namiot obligacyjny

Teraz coś, co burzy intuicję i o czym prawie nikt w Polsce nie pisze.

Badania Wade’a Pfaua i Michaela Kitcesa z lat 2013–2014 wykazały, że w fazie emerytalnej najlepsze rezultaty daje ścieżka odwrotna do klasycznej – rosnący udział akcji po przejściu na emeryturę. Portfel schodzi do minimum akcji dokładnie w okolicach daty przejścia na emeryturę, a potem udział akcji znów rośnie.

Wykres takiej alokacji obligacji przypomina namiot – stąd potoczna nazwa „bond tent”. Sens jest taki: najbardziej niebezpieczne dla Twojego kapitału jest okno kilku lat wokół momentu, w którym przestajesz dopłacać, a zaczynasz wypłacać. Jeżeli przetrwasz to okno bez głębokiego obsunięcia, resztę emerytury możesz spokojnie przeżyć z wyższym ryzykiem, bo horyzont znowu jest długi.

Nie mówię, że masz tak zrobić. Mówię, że jeżeli ktoś sprzedaje Ci glide path jako „im starszy, tym mniej akcji, koniec tematu”, to sprzedaje Ci wersję uproszczoną do granic.

Glide path nie tylko na emeryturę

Ograniczanie tego pojęcia do emerytury to błąd. Glide path stosuje się do każdego celu z konkretną datą:

• Wkład własny na mieszkanie za 4 lata. Trzymanie tych pieniędzy w akcjach czy krypto na rok przed transakcją to nie inwestowanie, to hazard z terminem wykonania. Ścieżka schodzenia powinna zacząć się już 3 lata wcześniej.
• Studia dziecka. Data jest znana z dokładnością do miesiąca od dnia narodzin. Nie ma lepszego kandydata na glide path.
• Portfel kryptowalutowy z docelowym momentem realizacji. Jeżeli Twoim planem jest wyjście z pozycji w okolicach szczytu cyklu, to glide path oznacza rozpisany harmonogram sprzedaży transzami, a nie czekanie na moment, w którym „poczujesz”, że to szczyt. Nie poczujesz. Nikt nie czuje.
• Redukcja dźwigni w rachunku tradingowym. O tym za chwilę.

Jeżeli chcesz zobaczyć, jak różne tempo schodzenia wpływa na kapitał końcowy, policz to sobie – mam do tego zestaw narzędzi w kalkulatorach finansowych i giełdowych. Kalkulator kapitału końcowego i krzywej kapitału pokaże Ci różnicę lepiej niż jakikolwiek akapit tekstu.

Jak ja używam glide path w tradingu

Nie jestem funduszem emerytalnym i nie mam „zdefiniowanej daty”. Ale sama mechanika jest u mnie obecna w dwóch miejscach.

Po pierwsze – schodzenie z ryzyka po dobrej serii. Kiedy portfel urośnie mocno w krótkim czasie, mam wypracowaną zasadę stopniowego obniżania nominalnej ekspozycji, zamiast automatycznego skalowania pozycji w górę razem z kapitałem. Powód jest prosty: po dobrej serii jestem statystycznie najbardziej pewny siebie, a więc najbardziej niebezpieczny dla samego siebie. Glide path zdejmuje tę decyzję z moich barków w momencie, kiedy najgorzej ją podejmuję.

Po drugie – wychodzenie z pozycji transzami. Zamknięcie całej pozycji w jednym punkcie wymaga trafienia w szczyt. Rozłożenie wyjścia na kilka poziomów z góry ustalonych to nic innego jak glide path zastosowany do pojedynczej transakcji. Nie maksymalizuję wyniku. Maksymalizuję prawdopodobieństwo, że wynik będzie dobry.

I tu pada zdanie, które powtarzam do znudzenia: plan ustalasz wtedy, kiedy nie masz otwartej pozycji. Glide path jest właśnie takim planem – rozpisanym na zimno, wykonywanym mechanicznie.

Najczęstsze błędy

Traktowanie glide path jako gwarancji. Nie jest. Portfel po zejściu do 85% obligacji też może stracić – w 2022 roku obligacje zaliczyły jedną z gorszych serii w historii. Glide path ogranicza zmienność, nie eliminuje straty.

Odkładanie startu. „Jeszcze rok w akcjach, rynek jest mocny.” To zdanie zabiło więcej planów emerytalnych niż wszystkie kryzysy razem wzięte. Ścieżka schodzenia działa tylko wtedy, gdy zaczynasz ją wtedy, kiedy zaplanowałeś, a nie kiedy jest wygodnie.

Zbyt agresywne schodzenie. Zejście do gotówki dziesięć lat przed celem to nie ostrożność, tylko rezygnacja ze złożonego procentowania w najbardziej wartościowym okresie. Inflacja zje Ci ten portfel po cichu.

Ignorowanie podatków i kosztów. Każda przebudowa portfela na rachunku opodatkowanym generuje podatek od zysków. Na IKE czy IKZE nie. Glide path w opakowaniu podatkowo efektywnym jest wart wyraźnie więcej niż ten sam glide path na zwykłym rachunku maklerskim.

Mylenie glide path z rebalansowaniem. Rebalansowanie przywraca portfel do stałych wag. Glide path zmienia te wagi w czasie. To dwie różne operacje i w dojrzałym portfelu wykonujesz obie.

Podsumowanie

Glide path to plan stopniowego przechodzenia z ryzyka do bezpieczeństwa, rozpisany w czasie i wykonywany mechanicznie. Jego wartość nie polega na tym, że zwiększa Twoją stopę zwrotu – zwykle ją minimalnie obniża. Polega na tym, że drastycznie zmniejsza szansę, iż trzydzieści lat Twojej dyscypliny zostanie zniszczone przez pecha w ostatnich dwóch latach.

To jest dokładnie ten rodzaj decyzji, który odróżnia inwestora od uczestnika rynku. Inwestor wie, kiedy będzie potrzebował pieniędzy, i cofa się od tej daty do dzisiaj. Uczestnik rynku patrzy tylko do przodu, na wykres, i mówi sobie, że „jak trzeba będzie, to sprzeda”.

Nie będzie trzeba. Będzie za późno.