Covenants

Covenants (kowenanty, ang. covenants) to mechanizmy w skrypcie Bitcoina, które ograniczają nie tylko to, kto może wydać środki, ale też to, dokąd i w jaki sposób mogą zostać wydane w kolejnych transakcjach. Dziś skrypt Bitcoina sprawdza głównie podpis, czas i warunki typu „2 z 3 kluczy”. Kowenant pozwala dopisać zasadę w rodzaju: „te monety mogą trafić tylko na ten konkretny adres” albo „najpierw muszą przejść przez okres oczekiwania”. Żaden ogólny kowenant nie został jeszcze aktywowany w głównej sieci Bitcoina.

Opisuję ten temat, bo kowenanty to najważniejsza otwarta debata o przyszłej zmianie reguł Bitcoina od czasu aktywacji Taproota w listopadzie 2021 roku. W latach 2025–2026 pojawił się otwarty list deweloperów i firm wzywający do aktywacji CTV i CSFS, klient aktywacyjny dla CTV oraz nowe propozycje alternatywne. Jednocześnie społeczność była zajęta sporem o dane w łańcuchu, który pokazał, jak trudno dziś przeprowadzić jakąkolwiek zmianę konsensusu.

Co to są covenants w prostych słowach

Wyobraź sobie czek, na którym poza podpisem jest zapisane, na jakie konto może zostać zrealizowany i nie wcześniej niż za tydzień. Bez kowenantów Bitcoin wie tylko, czy podpis jest ważny. Z kowenantami skrypt może „zajrzeć” do transakcji, która wydaje monety, i odrzucić ją, jeśli wyjścia nie zgadzają się z zapisanym wzorem. Słowo pochodzi z prawa, gdzie kowenant oznacza zobowiązanie lub ograniczenie wpisane w umowę, np. zakaz określonego użycia nieruchomości.

Najważniejsze propozycje

• OP_CHECKTEMPLATEVERIFY (CTV, BIP-119). Autorem jest Jeremy Rubin, pierwsza wersja pochodzi z 2019 roku. Monety można wydać tylko transakcją, która dokładnie pasuje do zapisanego z góry szablonu (wyjścia, kwoty, liczba wejść i kilka innych pól). To najprostszy i najbardziej ograniczony kowenant, bez rekurencji. Próba szybkiej aktywacji w 2022 roku została porzucona po sprzeciwie części deweloperów.
• OP_CHECKSIGFROMSTACK (CSFS, BIP-348). Pozwala sprawdzić podpis pod dowolną wiadomością, a nie tylko pod samą transakcją. Sam w sobie nie jest kowenantem, ale w połączeniu z CTV umożliwia m.in. tzw. podpisy z możliwością ponownego powiązania, potrzebne do uproszczonych kanałów Lightning (LN-Symmetry).
• OP_CAT (BIP-347). Przywraca łączenie dwóch elementów stosu, operację wyłączoną przez Satoshiego w 2010 roku. Autorami BIP są Ethan Heilman i Armin Sabouri. Wydaje się drobiazgiem, ale w połączeniu z podpisami Schnorra pozwala budować bardzo ogólne kowenanty, w tym rekurencyjne, oraz weryfikować w skrypcie dowody kryptograficzne. Według dostępnych opracowań specyfikacja BIP-347 osiągnęła status „Complete” 1 marca 2026 roku, a w sieci testowej signet wykonano z nim dziesiątki tysięcy transakcji.
• OP_VAULT (BIP-345). Propozycja Jamesa O’Beirne’a, zaprojektowana specjalnie pod sejfy z opóźnieniem. W maju 2025 roku autor ją wycofał, wskazując jako następcę bardziej ogólny OP_CHECKCONTRACTVERIFY (BIP-443) Salvatore Ingali.
• LNHANCE. Pakiet zaproponowany przez Brandona Blacka, łączący CTV, CSFS i OP_INTERNALKEY (BIP-349), nastawiony głównie na ulepszenie Lightning Network.
• Nowsze alternatywy. W marcu 2026 roku pojawiły się m.in. OP_TEMPLATEHASH (BIP-446) i pakiet z nim związany (BIP-448), autorstwa Grega Sandersa, Antoine’a Poinsota i Stevena Roose’a, pomyślane jako wersja podobna do CTV, ale osadzona w Tapscript.

Do czego mogą służyć kowenanty

• Sejfy chroniące przed kradzieżą kluczy. Monety z sejfu najpierw trafiają do stanu oczekiwania, np. na 24 godziny. Jeśli ktoś ukradnie klucz i zainicjuje wypłatę, właściciel może ją cofnąć kluczem awaryjnym na bezpieczny adres. Dla giełd, kustoszy i dużych posiadaczy to najbardziej praktyczne zastosowanie.
• Kontrola zatorów. Giełda może w okresie wysokich opłat wysłać jedną małą transakcję, która „zobowiązuje się” do wypłat dla setek użytkowników, a rozłożyć je na pojedyncze wyjścia później, gdy opłaty spadną.
• Lepsze Lightning i Ark. Kowenanty upraszczają kanały płatnicze, ułatwiają wspólne otwieranie kanałów przez wielu użytkowników i są ważnym elementem protokołu Ark, który obecnie działa na obejściach wymagających większego zaufania lub interakcji.
• BitVM i dowody zk. OP_CAT pozwoliłby weryfikować w skrypcie dowody z wiedzą zerową, co upraszcza mosty do drugich warstw i rozwiązania typu BitVM, dziś oparte na złożonych konstrukcjach i założeniach zaufania.
• Migracja postkwantowa. Część badaczy wskazuje, że kowenanty i weryfikacja dowolnych wiadomości mogłyby ułatwić budowę schematów zabezpieczających monety na wypadek ataku komputera kwantowego, np. ścieżek awaryjnych. To na razie kierunek badań, a nie gotowe rozwiązanie.

Obawy i argumenty przeciw

• Rekurencyjne kowenanty. Ogólne kowenanty (np. przez OP_CAT) mogą wymuszać zasady na wszystkich przyszłych właścicielach monet, bez końca. Krytycy obawiają się, że to otwiera drogę do monet „z ograniczeniami”, np. dopuszczonych tylko do adresów z białej listy.
• Zamienność. Jeśli część bitcoinów będzie miała wpisane trwałe ograniczenia, przestaną być w pełni wymienne z pozostałymi. Zwolennicy odpowiadają, że nikt nie musi przyjmować takich monet, tak jak dziś można odmówić przyjęcia monet z multisigu z dziwnymi warunkami.
• MEV. Bardziej ekspresyjny skrypt może przyciągnąć do Bitcoina aplikacje podobne do DeFi, a z nimi zysk dla kopalni z kolejności transakcji. To mogłoby wzmacniać centralizację wydobycia.
• Ryzyko techniczne. Każdy nowy opcode to nowa powierzchnia ataku i kod, którego nie da się łatwo wycofać.
• Proces i priorytety. Część deweloperów uważa, że brakuje wystarczającej liczby gotowych aplikacji, które uzasadniałyby zmianę, a społeczność nie zgadza się, który zestaw opcode’ów jest najlepszy.

Stan debaty na październik 2026

• List w sprawie CTV i CSFS. 9 czerwca 2025 roku na liście mailingowej deweloperów Bitcoina opublikowano list, w którym kilkudziesięciu deweloperów, przedstawicieli firm i pul wydobywczych poprosiło współtwórców Bitcoin Core o priorytetowy przegląd CTV i CSFS w ciągu sześciu miesięcy, z myślą o aktywacji. List zebrał poparcie, ale też ostrą krytykę za próbę narzucania priorytetów.
• Klient aktywacyjny CTV. 9 lutego 2026 roku zwolennicy CTV opublikowali osobnego klienta aktywacyjnego. Okno sygnalizacji trwa od 30 marca 2026 do 30 marca 2027 roku, próg to 90% bloków w okresie, a najwcześniejsza aktywacja przypada na maj 2027 roku. Nie jest to wydanie Bitcoin Core. Według doniesień z maja 2026 roku sygnalizacja kopalni była bliska zera.
• Brak konsensusu. Na początku października 2026 roku żaden kowenant nie jest aktywny w sieci głównej i nie ma zgody co do jednego pakietu. W październiku 2026 roku Adam Back, szef Blockstream, opowiedział się za kowenantami jako możliwym „ostatnim soft forkiem”. Z kolei Michael Saylor w lipcu 2026 roku nazwał reguły Bitcoina „konstytucją” i według doniesień zaliczył kowenanty do zmian, którym należy się sprzeciwiać.
• Kontekst sporu o dane. W sierpniu 2026 roku nieudana próba wymuszenia soft forka BIP-110, ograniczającego dane w łańcuchu, zakończyła się krótkim odłączeniem się mniejszościowej gałęzi. Moim zdaniem to doświadczenie raczej zwiększyło ostrożność wobec wszelkich zmian konsensusu, w tym kowenantów.

Co to oznacza dla Ciebie

Na razie kowenanty nie zmieniają niczego w tym, jak przechowujesz czy wysyłasz bitcoiny. Jeśli kiedyś zostaną aktywowane, najszybciej odczujesz to pośrednio: przez bezpieczniejsze sejfy u kustoszy, tańsze wypłaty z giełd w okresach zatorów i wygodniejsze rozwiązania drugiej warstwy. Jako inwestor obserwuj sygnalizację kopalni i stanowisko twórców głównych klientów węzła. Każdy sporny soft fork niesie ryzyko rozłamu łańcucha, a w takich momentach giełdy mogą wstrzymywać wpłaty i wypłaty BTC.

Ryzyka związane z kowenantami

• Rozłam przy aktywacji. Aktywacja bez szerokiego poparcia może doprowadzić do rozwidlenia i zamieszania na giełdach.
• Błędy w implementacji. Nowe opcode’y mogą zawierać luki, które ujawnią się dopiero po aktywacji.
• Nieodwracalne zasady. Monety zablokowane w kowenancie z błędnym wzorem mogą zostać unieruchomione na zawsze.
• Utrata zamienności. Monety z trwałymi ograniczeniami mogą być traktowane inaczej niż zwykłe BTC.
• Szum informacyjny. Wokół propozycji pojawiają się projekty i tokeny obiecujące zyski z „przyszłej aktywacji”. Zmiana w Bitcoinie nie tworzy nowej kryptowaluty do kupienia.

Najczęstsze pytania o covenants

Czy Bitcoin ma już kowenanty?

Nie w pełnej formie. Istnieją ograniczone konstrukcje oparte na blokadach czasowych i wstępnie podpisanych transakcjach, ale żaden ogólny opcode kowenantu nie jest aktywny w sieci głównej na październik 2026 roku.

Czym różni się CTV od OP_CAT?

CTV pozwala tylko zablokować monety do jednego, z góry ustalonego szablonu transakcji i nie umożliwia rekurencji. OP_CAT jest dużo ogólniejszy i pozwala budować złożone, także rekurencyjne warunki oraz weryfikować dowody kryptograficzne.

Jak kowenanty miałyby trafić do Bitcoina?

Przez soft fork, czyli zmianę zaostrzającą reguły, aktywowaną zwykle po sygnalizacji większości kopalni. Starsze węzły nadal akceptowałyby nowe bloki.

Czy kowenanty pozwolą rządom blokować bitcoiny?

Kowenant działa tylko na monetach, które ktoś dobrowolnie do niego przypisał. Krytycy obawiają się jednak presji regulacyjnej, by wymagać takich monet, a zwolennicy odpowiadają, że podobne ograniczenia da się już dziś uzyskać przez multisig.

Podsumowanie

Covenants to reguły w skrypcie Bitcoina, które decydują, dokąd i jak mogą trafić środki w przyszłości. Mogą dać bezpieczniejsze sejfy, tańsze wypłaty, lepsze Lightning i weryfikację dowodów zk, ale budzą obawy o rekurencję, MEV i zamienność. Na październik 2026 roku najdalej zaszło CTV z niezależnym klientem aktywacyjnym i oknem sygnalizacji do marca 2027 roku, jednak bez realnego poparcia kopalni i bez konsensusu deweloperów, więc żadna zmiana nie jest przesądzona.