BRC-20 to eksperymentalny standard tworzenia zamiennych tokenów na Bitcoinie, oparty na inskrypcjach zawierających krótkie teksty w formacie JSON. Zaproponował go w marcu 2023 roku anonimowy twórca posługujący się pseudonimem domo. Pierwszym tokenem był ORDI. Nazwa nawiązuje do ERC-20 z Ethereum, ale podobieństwo jest głównie marketingowe – BRC-20 nie ma smart kontraktów, a saldo tokenów nie jest weryfikowane przez reguły Bitcoina.
Jak działa BRC-20
Każda operacja to osobna inskrypcja z polami tekstowymi: p (protokół, czyli brc-20), op (operacja), tick (czteroznakowy ticker) oraz parametry liczbowe. Są trzy operacje:
| Operacja | Co robi | Kluczowe pola |
|---|---|---|
| deploy | tworzy token i ustala reguły emisji | max – podaż maksymalna, lim – limit na jeden mint |
| mint | tworzy nowe jednostki, dopóki nie wyczerpie się podaż | amt – liczba jednostek, najwyżej lim |
| transfer | przygotowuje przeniesienie tokenów | amt – kwota do przekazania |
Transfer odbywa się dwuetapowo: najpierw inskrybujesz na swoim adresie inskrypcję transfer, potem wysyłasz ją odbiorcy zwykłą transakcją Bitcoin. Dopiero indekser, widząc przeniesienie tej inskrypcji, zapisuje zmianę sald.
Rola indekserów
Węzły Bitcoina nie wiedzą nic o saldach BRC-20. Stan wszystkich kont liczą indeksery – oprogramowanie, które przegląda każdą inskrypcję od początku i stosuje reguły standardu. Jeśli dwa indeksery różnie zinterpretują niejednoznaczny przypadek, pokażą różne salda. Portfele i giełdy muszą więc zaufać konkretnemu indekserowi. To zasadnicza różnica wobec BTC, którego saldo wynika wprost z reguł konsensusu.
Ryzyka BRC-20
- Ryzyko indeksera – błąd lub rozbieżność w interpretacji może „zmienić” saldo.
- Ryzyko portfela – portfel bez obsługi inskrypcji może wydać UTXO z inskrypcją transfer jako zwykłe satoshi; tokeny wtedy przepadają lub trafiają do górnika.
- Koszty – każdy mint i transfer to transakcje on-chain, więc przy wysokich opłatach drobne operacje stają się nieopłacalne.
- Płynność i spekulacja – wiele tokenów to memy bez funkcji, z bardzo płytkim rynkiem.
- Brak emitenta – nikt nie odpowiada za token ani nie może naprawić błędu.
Wpływ na sieć
Masowe mintowanie tokenów BRC-20 wiosną 2023 roku było jedną z przyczyn gwałtownego wzrostu opłat i zapchania mempool. Tysiące małych inskrypcji konkurowały o miejsce w blokach, co podniosło koszt zwykłych przelewów. Z tego doświadczenia wyrósł m.in. alternatywny protokół Runes, projektowany tak, by mniej obciążać zbiór UTXO.
Przykład
Załóżmy, że token ma max 21 000 000 i lim 1000. Pełna emisja wymaga co najmniej 21 000 operacji mint. Jeśli jedna transakcja mint zajmuje około 150 vB, a stawka wynosi 30 sat/vB, jeden mint kosztuje około 4500 sat. Łączny koszt emisji w opłatach to wtedy około 94,5 mln sat, czyli 0,945 BTC – zapłacone górnikom przez uczestników, a nie przez twórcę tokena.
Najczęstsze błędy
- Traktowanie BRC-20 jak tokenu z gwarancjami smart kontraktu.
- Kupowanie tokenu po samym tickerze – przy czteroznakowych nazwach łatwo o pomyłkę lub podróbkę.
- Wysyłanie zainskrybowanych UTXO z portfela bez obsługi Ordinals.
- Pomijanie kosztu transferu przy kalkulacji zysku z małych pozycji.
Perspektywa tradera
Tokeny BRC-20 zachowują się jak skrajnie spekulacyjne małe kapitalizacje: gwałtowne pompy, długie okresy spadków i słaba płynność. Jeśli w ogóle wchodzisz w taki rynek, ustal z góry kwotę, którą możesz stracić w całości, i uwzględnij opłaty on-chain w rachunku zysku. Wielkość pozycji dobierz tak, by pojedyncza strata nie naruszyła Twojego limitu ryzyka – pomoże w tym kalkulator wielkości pozycji. Szerokie spready i poślizg na wyjściu potrafią zjeść większość teoretycznego zysku.
Najczęstsze pytania
Czy BRC-20 to smart kontrakty na Bitcoinie?
Nie. To konwencja zapisu tekstu w inskrypcjach. Logikę sald wykonują zewnętrzne indeksery, a nie sieć Bitcoin.
Kto stworzył standard BRC-20?
Anonimowy deweloper o pseudonimie domo, w marcu 2023 roku. Pierwszym tokenem był ORDI.
Czy tokeny BRC-20 mogę trzymać w dowolnym portfelu Bitcoin?
Nie powinieneś. Potrzebny jest portfel obsługujący Ordinals i BRC-20, który pokazuje salda z indeksera i chroni zainskrybowane UTXO przed przypadkowym wydaniem.
Czym BRC-20 różni się od Runes?
BRC-20 zapisuje operacje w inskrypcjach i trzyma salda poza łańcuchem, u indekserów. Runes przypisuje salda do konkretnych UTXO i zapisuje operacje w wyjściach OP_RETURN.
Jak rozliczyć zysk z BRC-20 w Polsce?
Co do zasady tokeny traktuje się jak waluty wirtualne: przychód powstaje przy zamianie na złote lub inne waluty tradycyjne, a nie przy wymianie krypto na krypto. Rozliczasz go w PIT-38 według stawki 19%, a opłaty sieciowe przy zakupie mogą być kosztem. Status konkretnych tokenów warto skonsultować z doradcą podatkowym.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
