Accruals (pol. korekty memoriałowe) to część zysku księgowego, która nie ma jeszcze pokrycia w gotówce. Wynikają z zasady memoriału: przychody i koszty ujmuje się w okresie, którego dotyczą, a nie w chwili wpływu lub wypłaty pieniędzy. Sprzedaż na fakturę z terminem 60 dni to przychód już dziś, choć gotówka przyjdzie później. W analizie spółek accruals to po prostu różnica między zyskiem netto a przepływami pieniężnymi z działalności operacyjnej.
Accruals = zysk netto – przepływy operacyjne (CFO)
Accruals same w sobie nie są niczym złym – bez nich sprawozdania byłyby nieczytelne. Problem zaczyna się, gdy przez wiele okresów zysk jest trwale wyższy od gotówki.
Accruals ratio
Aby porównywać spółki różnej wielkości, accruals odnosi się do aktywów. Najprostsza wersja:
Accruals ratio = (zysk netto – CFO) / średnie aktywa ogółem
Stosuje się też wersję bilansową, liczoną ze zmian aktywów i zobowiązań operacyjnych, oraz wersję, która od zysku odejmuje również przepływy inwestycyjne. Wyniki różnych metod nie są wprost porównywalne – porównuj spółki tą samą metodą.
| Accruals ratio | Interpretacja |
|---|---|
| ujemny | gotówka wyższa od zysku, zwykle wysoka jakość zysków |
| bliski zera | zysk i gotówka idą w parze |
| wyraźnie dodatni, rosnący | zysk „na papierze”, sygnał ostrzegawczy |
Skąd biorą się wysokie accruals
- Rosnące należności – sprzedaż na długi termin lub do klientów, którzy nie płacą.
- Rosnące zapasy – produkcja na magazyn, która podnosi wynik przez rozłożenie kosztów stałych.
- Kapitalizacja kosztów – koszty zaliczane do aktywów zamiast do rachunku wyników.
- Przychody z wyceny – np. przeszacowania aktywów, które nie dają gotówki.
- Zbyt niskie rezerwy i odpisy – przesuwanie kosztów w przyszłość.
Część z tych przyczyn jest naturalna, np. szybki wzrost sprzedaży. Część bywa elementem księgowości kreatywnej. Accruals nie rozstrzygają, która to sytuacja – wskazują, gdzie szukać.
Anomalia accruals
Richard Sloan w badaniu opublikowanym w 1996 roku w „The Accounting Review” pokazał, że spółki z wysokimi accruals osiągały w kolejnych latach słabsze wyniki i niższe stopy zwrotu z akcji niż spółki, których zyski były oparte na gotówce. Zjawisko nazwano anomalią accruals. Wniosek: rynek nie zawsze od razu odróżnia zysk gotówkowy od księgowego. Późniejsze badania wskazywały, że efekt z czasem słabł, ale sama zasada – że trwałość zysku zależy od jego pokrycia w gotówce – pozostaje jednym z filarów analizy jakości zysków.
Przykład: dwie spółki, ten sam zysk
Załóżmy, że Spółka A i Spółka B mają po 100 mln zł zysku netto i po 1000 mln zł średnich aktywów.
| Pozycja | Spółka A | Spółka B |
|---|---|---|
| Zysk netto | 100 mln zł | 100 mln zł |
| CFO | 130 mln zł | 40 mln zł |
| Accruals | –30 mln zł | 60 mln zł |
| Accruals ratio | –3% | 6% |
| CFO / zysk netto | 1,3 | 0,4 |
Scenariusz drugi: Spółka B powtarza ten wzorzec przez trzy lata. Łącznie wykazuje 300 mln zł zysku, ale tylko 120 mln zł gotówki z działalności. Różnica 180 mln zł leży w należnościach i zapasach. Jeśli część należności okaże się nieściągalna, przyjdzie odpis, który „oddaje” wcześniej wykazany zysk.
Najczęstsze błędy
- Ocena jednego kwartału – accruals naturalnie wahają się z sezonowością.
- Uznawanie każdych wysokich accruals za oszustwo – szybko rosnąca spółka zawsze wiąże gotówkę w kapitale obrotowym.
- Porównywanie wyników liczonych różnymi metodami.
- Pomijanie klasyfikacji w rachunku przepływów – MSSF pozwalają wykazać zapłacone odsetki w działalności operacyjnej lub finansowej, co zmienia CFO.
Perspektywa tradera
Rynek reaguje najpierw na zysk na akcję, a dopiero potem na przepływy. Spółka z wynikiem powyżej oczekiwań, ale z CFO dużo niższym od zysku, często traci w kolejnych dniach, gdy analitycy doczytają raport. Utrzymujące się wysokie accruals to częsty wspólny mianownik spółek, które potem obniżają prognozy lub robią duże odpisy. Przy wyborze spółek do dłuższej pozycji szukaj zysków pokrytych gotówką. Z kolei spółki z rosnącymi accruals i wysoką wyceną to typowi kandydaci do ostrożności, mniejszej pozycji lub strategii krótkiej sprzedaży.
Najczęstsze pytania
Czy accruals to to samo co księgowość kreatywna?
Nie. Accruals są normalną częścią rachunkowości memoriałowej. Dopiero trwale wysokie i rosnące accruals, niepoparte wzrostem biznesu, są sygnałem ostrzegawczym, który wymaga dokładniejszej analizy.
Jak szybko sprawdzić jakość zysków spółki?
Porównaj zysk netto z przepływami operacyjnymi za kilka lat. Jeśli CFO regularnie przekracza zysk lub jest mu bliskie, jakość zysków jest zwykle dobra. Jeśli zysk rośnie, a CFO stoi w miejscu, przyjrzyj się należnościom i zapasom.
Czy ujemne accruals zawsze są dobre?
Zwykle tak, ale bywają wynikiem wysokiej amortyzacji lub jednorazowego uwolnienia kapitału obrotowego. Wtedy przewaga gotówki nad zyskiem może nie być trwała.
Skąd wziąć dane do obliczenia accruals ratio?
Zysk netto z rachunku zysków i strat, przepływy operacyjne z rachunku przepływów pieniężnych, a aktywa ogółem z bilansu – jako średnią z początku i końca roku.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
