ZRX to token protokołu 0x (czyt. „zero-ex”) – otwartej infrastruktury do wymiany tokenów na Ethereum i innych sieciach. Sam protokół nie jest giełdą, z której korzystasz bezpośrednio. To silnik agregujący płynność: zbiera oferty z wielu giełd zdecentralizowanych i od animatorów rynku, a następnie wskazuje najkorzystniejszą trasę wymiany. Z tego silnika korzystają portfele, aplikacje i własny agregator 0x o nazwie Matcha.
Projekt założyli w 2016 roku Will Warren i Amir Bandeali. Biała księga ukazała się w lutym 2017 roku, a w sierpniu tego samego roku odbyła się sprzedaż tokena ZRX. Podaż jest stała i wynosi 1 mld ZRX.
Jak działa 0x dziś
Pierwsze wersje protokołu opierały się na zleceniach podpisywanych poza łańcuchem i rozgłaszanych przez tzw. relayerów. Z czasem 0x przesunął się w stronę agregacji płynności i usług dla deweloperów.
| Element | Co robi |
|---|---|
| Swap API (wersja 2) | zwraca wycenę i gotową transakcję wymiany z najlepszą trasą przez wiele źródeł płynności |
| Settler | zestaw kontraktów wykonujących wymianę, wdrożony w 2024 roku w miejsce starszego Exchange Proxy |
| Permit2 | mechanizm zgód na wydanie tokenów używany przez nowe API |
| Gasless API | wymiana, w której opłata za gaz jest potrącana z tokenów zamiast płacona w ETH |
| Cross-chain API | wymiana między sieciami przez partnerów mostowych w jednym zapytaniu |
| Matcha | interfejs dla użytkownika końcowego oparty na infrastrukturze 0x |
Obsługiwanych jest wiele sieci zgodnych z EVM, a osobny produkt obejmuje Solanę.
Rola tokena ZRX
Historycznie ZRX miał dwie funkcje: głosowanie nad zmianami protokołu i staking dla animatorów rynku w wersji 3, nagradzany częścią opłat. Program stakingu został wygaszony, a według komunikatów 0x z 2026 roku formalne zarządzanie tokenem jest uśpione. W praktyce ZRX jest dziś tokenem ERC-20 handlowanym na giełdach, bez aktywnego mechanizmu przekazującego posiadaczom przychody z protokołu. Sukces 0x jako firmy infrastrukturalnej nie przekłada się więc automatycznie na wartość tokena.
Przykład: po co agregator
Załóżmy, że sprzedajesz 5 ETH za USDC. Najlepsza pojedyncza pula oferuje średnio 2 970 USDC za ETH – przy tej wielkości zlecenia cena spada w miarę realizacji. Agregator dzieli zlecenie: 3 ETH trafiają do puli A po średnio 2 995 USDC, a 2 ETH do puli B po 2 990 USDC.
| Wariant | Otrzymasz |
|---|---|
| Jedna pula | 14 850 USDC |
| Agregator przed opłatą | 14 965 USDC |
| Opłata integratora 0,15% | −22,45 USDC |
| Agregator po opłacie | 14 942,55 USDC |
Mimo opłaty zyskujesz około 92,55 USDC. Przy tolerancji poślizgu 0,5% transakcja zostanie wykonana, jeśli dostaniesz co najmniej 14 890,18 USDC (liczone od wyceny przed opłatą), inaczej się odwróci. Przy małych kwotach różnice między trasami bywają mniejsze niż koszt gazu – wtedy agregacja niewiele daje.
Najczęstsze błędy
- Utożsamianie wolumenu i przychodów 0x z wartością tokena ZRX.
- Zatwierdzanie nieograniczonej zgody na tokeny bez sprawdzenia, jaki kontrakt ją dostaje.
- Zbyt wysoka tolerancja poślizgu, która ułatwia atak typu sandwich.
- Korzystanie z fałszywych stron podszywających się pod Matcha – adres sprawdzaj z zakładki, nie z reklamy w wyszukiwarce.
- Poleganie na starych opisach, w których ZRX „służy do opłat i stakingu”.
Perspektywa tradera
Dla aktywnego tradera on-chain 0x jest przede wszystkim narzędziem: agregator często daje lepszą cenę niż pojedynczy DEX, zwłaszcza przy większych zleceniach i mniej płynnych tokenach. Porównuj jednak cenę netto – po opłacie integratora i gazie – a nie samą wycenę. ZRX jako aktywo to osobna sprawa. Token bez aktywnego zarządzania i bez udziału w przychodach wycenia się głównie na narracji i płynności giełdowej, więc bywa bardzo zmienny. Jeśli handlujesz nim, trzymaj małą pozycję i licz ją od odległości stopu, a nie od przekonania o jakości protokołu. Pomoże kalkulator wielkości pozycji.
Najczęstsze pytania
Czym różni się 0x od ZRX?
0x to protokół i firma rozwijająca infrastrukturę wymiany tokenów. ZRX to token tego projektu, pierwotnie zarządczy.
Czy ZRX daje udział w opłatach 0x?
Nie. Program stakingu z udziałem w opłatach został wygaszony, a według komunikatów z 2026 roku zarządzanie tokenem jest nieaktywne.
Czym jest Matcha?
Agregatorem wymian dla użytkowników końcowych, zbudowanym na infrastrukturze 0x. Szuka najlepszej ceny w wielu źródłach płynności.
Jaka jest podaż ZRX?
Maksymalna podaż wynosi 1 mld tokenów i nie rośnie.
Czy korzystając z aplikacji, mogę nieświadomie używać 0x?
Tak. Wiele portfeli i aplikacji wykorzystuje Swap API w tle, więc wymiana przechodzi przez infrastrukturę 0x, choć nie widzisz tej nazwy.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
