Rollup to technologia skalowania blockchaina (głównie Ethereum), która pozwala przetwarzać transakcje poza głównym łańcuchem (off-chain), a następnie „zwijać” je w jeden pakiet (ang. roll-up) i publikować w skompresowanej formie on-chain.
Dzięki temu blockchain główny (Layer 1) nie musi obsługiwać każdej transakcji osobno, tylko weryfikuje dowód ich poprawności lub gotowy stan.
Jak działa rollup?
-
Użytkownicy wysyłają transakcje do warstwy 2 (Layer 2) – np. Arbitrum, Optimism, zkSync.
-
Transakcje są wykonywane poza głównym blockchainem.
-
Zamiast całej historii, na głównym łańcuchu zapisuje się skondensowane dane (np. dowód kryptograficzny lub zbiorcze podsumowanie).
-
Dzięki temu:
-
opłaty są niższe (koszt dzieli się na wiele transakcji),
-
przepustowość jest większa,
-
bezpieczeństwo pozostaje oparte na Ethereum (Layer 1).
-
Rodzaje rollupów
-
Optimistic Rollups
-
Zakładają, że transakcje są poprawne („optymistyczne” podejście).
-
Każdy może zakwestionować transakcję w tzw. okresie challenge (np. 7 dni).
-
Przykłady: Arbitrum, Optimism.
-
-
ZK Rollups (Zero-Knowledge Rollups)
-
Dołączają kryptograficzny dowód poprawności (SNARK/STARK).
-
Szybsze wycofywanie środków (brak okresu challenge).
-
Przykłady: zkSync, StarkNet, Polygon zkEVM.
-
Zalety rollupów
-
Niższe opłaty za transakcje.
-
Większa skalowalność (setki–tysiące TPS).
-
Dziedziczenie bezpieczeństwa Layer 1 (Ethereum).
-
Kompatybilność ze smart kontraktami (większość rollupów wspiera EVM).
Wyzwania
-
Mosty (bridges) do przesyłania aktywów między L1 i L2 mogą być wektorem ataków.
-
UX – użytkownicy muszą wiedzieć, na jakim łańcuchu działają i płacić innymi tokenami za gas.
-
Centralizacja sequencera – w wielu rollupach jedna instancja odpowiada za kolejność transakcji (może powodować MEV).
-
Okresy wypłaty – w optimistic rollups środki mogą być zablokowane nawet na kilka dni.
👉 W skrócie: Rollup to „nakładka” na blockchain, która zwiększa przepustowość i obniża koszty transakcji, nie rezygnując z bezpieczeństwa głównego łańcucha.
