Dual-price mechanism (mechanizm podwójnej ceny) to rozwiązanie stosowane na giełdach kontraktów perpetualnych i terminowych, np. na Bybit, w którym jednocześnie działają dwie ceny: last price (ostatnia cena transakcyjna na danej giełdzie) i mark price (cena znacznikowa, liczona z indeksu cen spot z kilku giełd). Handel odbywa się po last price, ale likwidacja pozycji jest uruchamiana dopiero wtedy, gdy mark price dotknie ceny likwidacji. Chroni to przed likwidacją przez chwilowy knot na jednej giełdzie, wywołany np. dużym zleceniem rynkowym albo manipulacją.
Dwie ceny i ich role
| Cena | Skąd się bierze | Do czego służy |
|---|---|---|
| Last price | ostatnia transakcja w arkuszu zleceń tej giełdy | realizacja zleceń, wykres świecowy, domyślny wyzwalacz TP/SL |
| Mark price | indeks cen spot z kilku giełd, skorygowany o funding lub bazę | cena likwidacji, niezrealizowany wynik i wymagany depozyt |
| Index price | średnia ważona cen spot z wybranych giełd | podstawa mark price i fundingu |
Jak liczy się mark price
Każda giełda ma własny wzór. Bybit dla kontraktów perpetualnych bierze medianę z trzech wartości:
- ceny indeksu skorygowanej o ostatni funding rate proporcjonalnie do czasu do najbliższej płatności,
- ceny indeksu powiększonej o średnią bazę (różnicę między środkiem spreadu a indeksem) z ostatnich 2,5 minuty,
- last price.
Mediana sprawia, że pojedynczy skok last price nie przesuwa mark price – jeśli last price odskoczy, mediana wskaże jedną z dwóch pozostałych wartości. Dla kontraktów z datą wygaśnięcia mark price to cena indeksu skorygowana o stopę bazy, a w ostatnich 30 minutach przed rozliczeniem zbliża się do szacowanej ceny dostawy. Inne giełdy (Binance, OKX, giełdy zdecentralizowane) stosują podobną zasadę, ale różnymi wzorami – szczegóły zawsze sprawdzaj w dokumentacji swojej giełdy.
Przykład 1: knot, który nie likwiduje
Załóżmy, że otwierasz długą pozycję 1 BTC po 60 000 USD z dźwignią 20x w trybie izolowanym. Depozyt początkowy to 5%, a depozyt podtrzymujący 0,5%. Uproszczona cena likwidacji wynosi 60 000 × (1 – 0,05 + 0,005) = 57 300 USD (bez opłat).
| Moment | Last price | Mark price | Co się dzieje |
|---|---|---|---|
| Wejście | 60 000 | 60 000 | pozycja otwarta |
| Knot na giełdzie | 57 000 | 58 900 | brak likwidacji – mark price nad 57 300 |
| Po minucie | 58 950 | 58 920 | pozycja wciąż otwarta, strata ok. 1 080 USD |
Gdyby giełda likwidowała po last price, stracił(a)byś cały depozyt 3 000 USD na ruchu, który trwał kilka sekund i nie wystąpił na innych giełdach. Pamiętaj jednak, że działa to w obie strony: gdy spadek jest prawdziwy i obejmuje cały rynek, mark price dojdzie do ceny likwidacji, nawet jeśli świeca na Twojej giełdzie jej nie dotknęła.
Przykład 2: stop loss na last price
W tej samej sytuacji ustawiasz stop loss na 57 500 USD z wyzwalaczem last price. Knot do 57 000 USD go uruchamia – pozycja zostaje zamknięta zleceniem rynkowym, być może z poślizgiem, ze stratą około 2 500 USD, choć chwilę później cena wraca nad 58 900 USD. Z wyzwalaczem mark price stop by nie zadziałał. Z kolei przy gwałtownym, prawdziwym ruchu mark price reaguje z opóźnieniem, więc stop na mark price może wykonać się po gorszej cenie niż stop na last price.
Wyzwalacz TP/SL: last price czy mark price
| Wyzwalacz | Zaleta | Wada |
|---|---|---|
| Last price | zgodny z wykresem, szybka reakcja | podatny na knoty i polowanie na stopy |
| Mark price | odporny na lokalne anomalie | opóźniony, możliwy większy poślizg przy szybkim ruchu |
| Index price | odzwierciedla rynek spot | nie uwzględnia premii lub dyskonta kontraktu |
Najczęstsze błędy
- Liczenie odległości do likwidacji od świec last price zamiast od mark price.
- Zakładanie, że mark price chroni przed każdą likwidacją – chroni tylko przed lokalnym skokiem ceny.
- Niesprawdzenie, jaki wyzwalacz TP/SL jest ustawiony domyślnie.
- Ustawianie stopu tuż obok ceny likwidacji – przy poślizgu likwidacja może nastąpić pierwsza.
- Przenoszenie założeń z jednej giełdy na drugą bez sprawdzenia wzoru mark price.
Perspektywa tradera
Mechanizm podwójnej ceny to bufor bezpieczeństwa giełdy, a nie część Twojego planu. Ryzyko ograniczasz stopem i wielkością pozycji, a cena likwidacji powinna leżeć daleko za stopem. Na płynnych parach (BTC, ETH) różnica między last a mark price zwykle wynosi ułamki procenta, na małych altcoinach potrafi przekroczyć kilka procent – tam wyzwalacz ma znaczenie. Przy tradingu z dźwignią przelicz najpierw wielkość pozycji w kalkulatorze wielkości pozycji, a dopiero potem dobierz dźwignię tak, żeby likwidacja była dalej niż stop.
Najczęstsze pytania
Dlaczego zlikwidowano mnie, choć świeca nie dotknęła ceny likwidacji?
Bo likwidację uruchamia mark price, a nie last price. Jeśli rynek spot spadł, mark price mógł dojść do Twojej ceny likwidacji, mimo że na wykresie Twojej giełdy świeca była wyżej.
Czy mark price to to samo co index price?
Nie. Index price to średnia cen spot z kilku giełd. Mark price jest na nim oparty, ale uwzględnia funding lub bazę kontraktu.
Który wyzwalacz stop lossa wybrać?
Na płynnych rynkach różnica jest mała. Na małych altcoinach mark price chroni przed knotami, ale może dać większy poślizg przy prawdziwym ruchu. Ważne, żeby wybór był świadomy.
Czy dual-price mechanism ma coś wspólnego z aukcjami obligacji?
Nie. W tradingu kryptowalut termin oznacza wyłącznie rozdzielenie ceny transakcyjnej i ceny znacznikowej na giełdach derywatów.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
