Tokenizowane złoto (ang. tokenized gold) to tokeny na blockchainie, z których każdy odpowiada określonej ilości fizycznego złota przechowywanego w skarbcu emitenta. Najpopularniejsze są PAX Gold (PAXG) od firmy Paxos i Tether Gold (XAUT) od Tethera, gdzie jeden token to jedna uncja trojańska złota. Token możesz kupić, przesłać na inny portfel albo użyć w DeFi jak każdą inną kryptowalutę, a jego cena podąża za ceną kruszcu.
Temat zrobił się głośny przy rekordach złota. Uncja doszła w szczycie 28 stycznia 2026 roku do około 5590 USD, potem w drugim kwartale cena spadła o kilkanaście procent, a w połowie października 2026 roku złoto kosztuje około 4190 USD. W tym czasie rynek tokenów złota urósł kilkukrotnie i przestał być ciekawostką. Opisuję, jak to działa, ile kosztuje i gdzie są pułapki, bo token to nie to samo co sztabka w Twoim sejfie.
Co to jest tokenizowane złoto w prostych słowach
Emitent kupuje fizyczne złoto i trzyma je w skarbcu. Na każdą uncję (albo gram, zależnie od produktu) wydaje jeden token. Kiedy ktoś oddaje tokeny do umorzenia, emitent je spala i wydaje złoto albo pieniądze. Dzięki temu liczba tokenów w obiegu powinna odpowiadać ilości metalu w skarbcu. W praktyce masz cyfrowe kwity na złoto, którymi możesz handlować 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu, w dowolnie małych kawałkach, bez czekania na sesję giełdową.
Najważniejsze jest to, że wartość tokena opiera się na zaufaniu do emitenta i kustosza. Blockchain pokazuje, ile tokenów jest w obiegu, ale nie pokazuje, co faktycznie leży w skarbcu. Tę lukę wypełniają atestacje i audyty publikowane przez emitenta.
Najważniejsze tokeny złota
- PAX Gold (PAXG). Emitent Paxos. Jeden token to jedna uncja trojańska złota w sztabach London Good Delivery przechowywanych w skarbcach LBMA w Londynie. Paxos przez lata działał jako trust company pod nadzorem NYDFS w Nowym Jorku, a obecnie na swojej stronie wskazuje nadzór federalnego regulatora OCC. Emitent nie pobiera opłat za przechowywanie, publikuje comiesięczne atestacje, a posiadacz tokenów na własnym portfelu może sprawdzić numer seryjny i wagę sztaby, w której ma udział. Według strony Paxos PAXG nie jest obecnie dostępny w UE bezpośrednio od emitenta.
- Tether Gold (XAUT). Emitent powiązany z Tetherem. Jedna uncja trojańska na token, złoto przechowywane w skarbcach w Szwajcarii. To największy token złota. Według raportu emitenta na koniec drugiego kwartału 2026 roku rezerwy wynosiły około 707,7 tys. uncji. Przy emisji i umorzeniu pobierana jest opłata 0,25%, bez opłat za przechowywanie.
- Kinesis Gold (KAU). Jeden token odpowiada jednemu gramowi złota. Kinesis działa we własnym ekosystemie i dzieli się z posiadaczami częścią opłat transakcyjnych.
- Comtech Gold (CGO). Jeden token to jeden gram złota w skarbcach zatwierdzonych przez DMCC w Dubaju. Działa na sieci XDC.
- Matrixdock Gold (XAUM). Mniejszy token z Azji, dostępny na kilku sieciach.
PAXG i XAUT razem mają zdecydowaną większość rynku, więc w praktyce, gdy ktoś mówi o tokenizowanym złocie, zwykle chodzi o jeden z nich.
Wielkość rynku w 2025 i 2026 roku
Na początku 2025 roku cały rynek tokenizowanych surowców był wart około 1,9 mld USD. W lutym 2026 roku same produkty powiązane ze złotem miały według Tiger Research około 5,3 mld USD kapitalizacji, a obroty tokenami złota w całym 2025 roku sięgnęły około 178 mld USD. Na początku października 2026 roku kapitalizacja XAUT wynosiła około 3,4 mld USD, a PAXG około 1,8 mld USD.
Pamiętaj, że część tego wzrostu to po prostu wyższa cena złota. Jeśli liczba tokenów stoi w miejscu, a złoto drożeje o kilkadziesiąt procent, kapitalizacja rośnie tak samo. Rzeczywisty napływ kapitału lepiej widać po liczbie tokenów w obiegu. W styczniu 2026 roku, przy szczycie cen, tygodniowa emisja nowych PAXG dochodziła do 175 mln USD. Po korekcie złota tempo wyraźnie osłabło.
Wymiana na fizyczne złoto i opłaty
Teoretycznie każdy token da się zamienić na metal. W praktyce próg jest wysoki. W przypadku PAXG wymiana na fizyczne złoto oznacza odbiór całej sztaby Good Delivery, czyli około 400 uncji. Przy obecnych cenach to grubo ponad 1,5 mln USD. W przypadku XAUT dostawa jest możliwa na adres w Szwajcarii, też w pełnych sztabach, a według opisów minimum wynosi około 430 uncji. Do tego dochodzą transport, ubezpieczenie i weryfikacja KYC.
Mniejsze kwoty umarza się na gotówkę po cenie rynkowej albo po prostu sprzedaje tokeny na giełdzie. Dla przeciętnego inwestora fizyczna dostawa jest więc raczej zabezpieczeniem systemu niż realną opcją. Koszty, na które warto patrzeć:
- opłaty emitenta przy emisji i umorzeniu (np. 0,25% w XAUT),
- spread i prowizje na giełdzie, na której kupujesz,
- opłaty sieciowe przy przelewach na Ethereum lub innych sieciach,
- różnicę między ceną tokena a ceną spot złota w chwili zakupu i sprzedaży.
Perpy na PAXG i zastosowania w DeFi
Kontrakty perpetualne na PAXG są notowane m.in. na Binance, Bybit, OKX, Deribit i Hyperliquid. Do tego wiele giełd ma osobne perpy na samo złoto (XAU), które nie opierają się na żadnym tokenie, tylko na cenie referencyjnej kruszcu. Dla tradera to sposób, żeby grać złotem z dźwignią przez całą dobę, także w weekendy, gdy tradycyjny rynek jest zamknięty. Weekendowe ruchy perpów na PAXG bywają przez to pierwszą wskazówką, jak otworzy się złoto w poniedziałek, ale przy cienkiej płynności łatwo o fałszywe sygnały.
W DeFi tokeny złota służą głównie jako zabezpieczenie i płynność. XAUT może być zabezpieczeniem na Aave w trybie izolowanym, PAXG i XAUT mają pule na Uniswap, Curve czy Balancer. Możesz więc pożyczyć stablecoiny pod zastaw złota bez jego sprzedaży albo dostarczać płynność w parze złoto/stablecoin. Każde takie użycie dokłada jednak ryzyko smart kontraktu, oracle i likwidacji.
Co to oznacza dla Ciebie
Moim zdaniem tokenizowane złoto ma sens w trzech sytuacjach. Po pierwsze, gdy trzymasz kapitał w krypto i chcesz część przenieść do złota bez wychodzenia do banku. Po drugie, gdy potrzebujesz zabezpieczenia w DeFi, które nie jest korelowane z bitcoinem tak mocno jak altcoiny. Po trzecie, gdy chcesz handlować złotem w weekend.
Nie zastąpi natomiast fizycznego złota jako zabezpieczenia na czarną godzinę. Sztabka w Twoim sejfie nie zależy od emitenta, sieci, giełdy ani dostępu do internetu. Token zależy od wszystkich tych rzeczy naraz. Jeśli grasz na perpach na PAXG, licz wielkość pozycji w kalkulatorze wielkości pozycji tak samo jak przy każdym innym kontrakcie z dźwignią.
Ryzyka tokenizowanego złota
- Ryzyko emitenta. Masz roszczenie wobec firmy, a nie złoto w ręku. Upadłość, problemy prawne albo zamrożenie umorzeń uderzają bezpośrednio w wartość tokena.
- Ryzyko kustosza. Złoto leży w cudzym skarbcu. Atestacje pomagają, ale nie dają takiej pewności jak fizyczne posiadanie.
- Odchylenie od ceny spot. Przy gwałtownych ruchach, w weekendy albo przy słabej płynności na danej giełdzie token może chodzić z premią lub dyskontem do ceny złota.
- Blokada adresów. Emitenci scentralizowanych tokenów mogą zamrozić tokeny na konkretnym adresie, np. na żądanie organów ścigania.
- Regulacje. W UE tokeny odwołujące się do towarów co do zasady podlegają MiCA jako tokeny powiązane z aktywami. Dostępność konkretnych tokenów na europejskich giełdach może się zmieniać.
- Brak przywilejów złota fizycznego. W Polsce zwolnienie z VAT dotyczy złota inwestycyjnego w postaci fizycznej, czyli sztabek i monet spełniających wymogi ustawy. Token nim nie jest.
- Ryzyka DeFi. Błędy w smart kontraktach, awarie oracle i likwidacje pozycji, gdy złoto gwałtownie spada.
Najczęstsze pytania o tokenizowane złoto
Czy PAXG i XAUT to to samo co złoto fizyczne?
Nie. To tokeny reprezentujące roszczenie do złota w skarbcu emitenta. Cena jest praktycznie taka sama, ale ryzyko inne, bo zależysz od emitenta, kustosza i infrastruktury krypto.
Czy mogę odebrać sztabkę za kilka tokenów?
Raczej nie. Fizyczna dostawa dotyczy zwykle całych sztab Good Delivery, czyli około 400 uncji. Mniejsze ilości sprzedajesz na giełdzie albo umarzasz na gotówkę.
Jak opodatkować tokenizowane złoto w Polsce?
Nie ma jednej oczywistej odpowiedzi. Często przyjmuje się, że takie tokeny traktuje się jak kryptoaktywa i rozlicza zysk w PIT-38 według stawki 19%, ale status tokenów opartych na towarach nie jest jednoznaczny. Przy większych kwotach rozważ interpretację indywidualną albo doradcę podatkowego.
Który token złota jest lepszy, PAXG czy XAUT?
PAXG ma przejrzystszy nadzór regulacyjny w USA i złoto w Londynie. XAUT jest większy i ma skarbiec w Szwajcarii, ale emitent należy do grupy Tether. Wybór zależy od tego, któremu emitentowi i której jurysdykcji bardziej ufasz oraz gdzie masz dostęp do płynności.
Czy tokenizowane złoto przynosi odsetki?
Sam token nie. Dochód możesz uzyskać dopiero przez DeFi, np. pożyczając tokeny lub dostarczając płynność, co oznacza dodatkowe ryzyko.
Podsumowanie
Tokenizowane złoto to wygodny sposób na ekspozycję na kruszec w świecie krypto: handel przez całą dobę, małe kwoty, zabezpieczenie w DeFi i perpy na PAXG. Rynek urósł w latach 2025–2026 do kilku miliardów dolarów, w dużej mierze dzięki rekordom złota. Pamiętaj jednak, że kupujesz roszczenie wobec emitenta, a nie metal w ręku. Fizyczna wymiana opłaca się dopiero przy całych sztabach, a polskie przywileje złota inwestycyjnego, takie jak zwolnienie z VAT, tokenów nie obejmują.

