Insurance Fund, czyli fundusz ubezpieczeniowy giełdy, to pula środków wykorzystywana przez platformę tradingową do pokrywania strat powstałych podczas likwidacji pozycji, których nie można w całości pokryć z depozytu zabezpieczającego tradera.
Najczęściej spotykam się z tym pojęciem podczas handlu kontraktami futures i perpetual z wykorzystaniem dźwigni finansowej.
W uproszczeniu:
trader → otwiera pozycję → rynek idzie w przeciwnym kierunku → pozycja zostaje zlikwidowana → powstaje strata → Insurance Fund może pokryć brakującą część środków
Fundusz jest więc jednym z mechanizmów mających zwiększać stabilność systemu i ograniczać ryzyko powstania straty niepokrytej przez zlikwidowaną pozycję.
Po co giełdzie Insurance Fund?
Problem pojawia się wtedy, gdy pozycja zostaje zlikwidowana w warunkach bardzo gwałtownego ruchu rynku.
Załóżmy, że trader ma pozycję long na Bitcoinie.
Jego depozyt zabezpieczający pozwala utrzymać pozycję do określonego poziomu. Gdy rynek osiągnie cenę likwidacji, giełda rozpoczyna proces zamykania pozycji.
Jeżeli jednak cena BTC bardzo szybko spadnie, pozycja może zostać zamknięta po cenie, przy której wartość zabezpieczenia tradera nie wystarcza do pokrycia całej straty.
Powstaje wówczas tzw. negative balance / deficit, czyli niedobór środków.
Insurance Fund może zostać wykorzystany do pokrycia takiego niedoboru.
Prosty przykład
Załóżmy, że trader posiada pozycję o wartości:
100 000 USD
a jego depozyt zabezpieczający wynosi:
2 000 USD.
Rynek gwałtownie porusza się przeciwko pozycji.
Giełda rozpoczyna likwidację, ale ze względu na bardzo szybki ruch i poślizg pozycja zostaje zamknięta w sposób powodujący stratę:
2 200 USD.
Trader posiadał jedynie:
2 000 USD
depozytu.
Powstaje więc niedobór:
200 USD.
W zależności od zasad konkretnej giełdy brakująca kwota może zostać pokryta z Insurance Fund.
Dzięki temu strata nie musi zostać przeniesiona bezpośrednio na drugą stronę transakcji.
Skąd biorą się środki w Insurance Fund?
Fundusz jest finansowany zgodnie z zasadami konkretnej platformy.
Jednym ze źródeł mogą być środki pozostające po likwidacji pozycji.
Przykładowo, jeżeli pozycja zostanie zlikwidowana po cenie korzystniejszej niż cena bankructwa, powstała nadwyżka może trafić do funduszu.
W uproszczeniu:
cena likwidacji → zamknięcie pozycji → nadwyżka → Insurance Fund
Dokładny mechanizm zależy jednak od giełdy i rodzaju kontraktu.
Niektóre platformy wykorzystują również inne źródła finansowania lub mechanizmy zarządzania ryzykiem.
Cena bankructwa a Insurance Fund
W przypadku kontraktów futures ważnym pojęciem jest Bankruptcy Price, czyli cena bankructwa.
Jest to poziom, przy którym wartość depozytu zabezpieczającego tradera zostaje wyczerpana.
Giełda może rozpocząć likwidację wcześniej, zanim pozycja osiągnie cenę bankructwa.
Jeżeli uda się zamknąć pozycję po cenie lepszej niż cena bankructwa, może powstać nadwyżka.
Jeżeli natomiast pozycję trzeba zamknąć po cenie gorszej od ceny bankructwa, powstaje niedobór.
I właśnie tutaj pojawia się rola Insurance Fund.
Insurance Fund a likwidacja
W uproszczeniu proces może wyglądać tak:
1. Trader otwiera pozycję z dźwignią.
↓
2. Rynek porusza się przeciwko niemu.
↓
3. Mark Price osiąga poziom likwidacji.
↓
4. Giełda rozpoczyna likwidację pozycji.
↓
5. Pozycja zostaje zamknięta.
↓
6. Jeżeli powstaje niedobór, może zostać pokryty przez Insurance Fund.
Warto pamiętać, że dokładny przebieg procesu różni się między giełdami.
Insurance Fund a Mark Price
Insurance Fund jest bezpośrednio związany z mechanizmem likwidacji, dlatego ważne jest również pojęcie Mark Price.
Na wielu giełdach poziom likwidacji jest powiązany właśnie z Mark Price, a nie z Last Price.
Oznacza to, że chwilowy „wick” na cenie ostatniej transakcji nie musi automatycznie spowodować likwidacji pozycji.
Jeżeli jednak Mark Price osiągnie odpowiedni poziom, rozpoczyna się mechanizm likwidacyjny.
Insurance Fund jest więc jednym z elementów całego systemu:
Mark Price → Liquidation → likwidacja → Insurance Fund
Insurance Fund a ADL
Insurance Fund jest również powiązany z mechanizmem ADL (Auto-Deleveraging).
ADL może być wykorzystywany wtedy, gdy straty wynikające z likwidacji przekraczają możliwości funduszu lub gdy wymagają tego zasady zarządzania ryzykiem danej giełdy.
W takim przypadku giełda może automatycznie zmniejszać wybrane pozycje traderów znajdujących się po przeciwnej stronie rynku.
W uproszczeniu:
Insurance Fund nie wystarcza → uruchomienie mechanizmu ADL → automatyczne zmniejszenie wybranych pozycji
Dlatego Insurance Fund i ADL są dwoma różnymi, ale powiązanymi mechanizmami zarządzania ryzykiem.
Czy Insurance Fund chroni tradera?
Tak, ale nie w taki sposób, jak klasyczne ubezpieczenie chroniące indywidualnego inwestora przed stratą.
Insurance Fund nie oznacza, że trader odzyska pieniądze, gdy jego pozycja zostanie zlikwidowana.
Jeżeli otworzę pozycję long i rynek spadnie do poziomu likwidacji, moja strata nadal może wynieść cały dostępny depozyt zabezpieczający.
Fundusz służy przede wszystkim do pokrywania niedoborów powstałych podczas procesu likwidacji i ochrony integralności systemu giełdy.
To bardzo ważne rozróżnienie.
Insurance Fund a strata tradera
Załóżmy:
Depozyt: 1 000 USD
Pozycja zostaje zlikwidowana.
Trader może stracić:
1 000 USD
Insurance Fund nie zwraca mu tej kwoty.
Jeżeli natomiast podczas likwidacji powstanie dodatkowy niedobór po stronie systemu, fundusz może służyć do jego pokrycia.
Dlatego:
Insurance Fund nie chroni tradera przed stratą.
Insurance Fund chroni system przed niepokrytą stratą wynikającą z likwidacji.
Dlaczego Insurance Fund jest ważny?
Bez mechanizmu pokrywającego niedobory bardzo gwałtowne ruchy rynku mogłyby powodować problemy z rozliczeniem transakcji.
Wyobraźmy sobie ekstremalny scenariusz:
- duża liczba pozycji zostaje zlikwidowana,
- rynek gwałtownie się porusza,
- występuje duży slippage,
- część pozycji zostaje zamknięta poniżej ceny bankructwa,
- powstają straty większe niż depozyty traderów.
Insurance Fund stanowi wtedy bufor bezpieczeństwa.
Im większy i lepiej zarządzany fundusz, tym większą zdolność ma system do absorbowania takich zdarzeń.
Wielkość Insurance Fund
W przypadku giełd kryptowalutowych można często obserwować publicznie deklarowaną wielkość funduszu.
Nie należy jednak traktować samej liczby jako gwarancji bezpieczeństwa.
Znaczenie mają również:
- wielkość otwartych pozycji,
- poziom dźwigni,
- płynność rynku,
- zmienność,
- metodologia likwidacji,
- zasady wykorzystania funduszu,
- mechanizm ADL,
- sposób przechowywania środków.
Fundusz o wartości 100 mln USD może wyglądać imponująco, ale jego znaczenie jest zupełnie inne dla rynku o ekspozycji 1 mld USD niż dla rynku o ekspozycji 100 mld USD.
Insurance Fund a ryzyko giełdy
Z perspektywy tradera Insurance Fund jest jednym z elementów, które warto brać pod uwagę przy ocenie ryzyka platformy futures.
Nie powinien być jednak jedynym kryterium.
Istotne są również:
- płynność giełdy,
- bezpieczeństwo środków,
- przejrzystość zasad likwidacji,
- historia działania platformy,
- mechanizmy zarządzania ryzykiem,
- sposób przechowywania aktywów,
- zasady dotyczące ADL.
Samo posiadanie dużego Insurance Fund nie eliminuje ryzyka giełdy.
Insurance Fund w praktyce tradera
Jako trader nie muszę na co dzień samodzielnie obliczać wielkości funduszu.
Powinienem jednak rozumieć, co dzieje się z moją pozycją w przypadku likwidacji.
Szczególnie przy wysokiej dźwigni warto wiedzieć:
jaki jest Liquidation Price,
jaki jest Bankruptcy Price,
jak działa Mark Price,
jak giełda przeprowadza likwidację,
co dzieje się w przypadku niedoboru po likwidacji,
czy i kiedy stosowany jest ADL.
Dzięki temu ryzyko korzystania z kontraktów futures jest znacznie bardziej zrozumiałe.
Podsumowanie
Insurance Fund (fundusz ubezpieczeniowy giełdy) to pula środków służąca przede wszystkim do pokrywania niedoborów powstałych podczas likwidacji pozycji, gdy środki zlikwidowanego tradera nie wystarczają do pełnego rozliczenia straty.
Najprostszy schemat wygląda tak:
Trader traci → następuje likwidacja → powstaje niedobór → Insurance Fund może go pokryć.
Fundusz nie chroni tradera przed stratą i nie zwraca mu pieniędzy utraconych podczas likwidacji.
Jego zadaniem jest przede wszystkim ochrona stabilności mechanizmu rozliczeń giełdy.
Jeżeli jednak straty wynikające z likwidacji są zbyt duże, a fundusz nie wystarcza, giełda może zastosować dodatkowe mechanizmy zarządzania ryzykiem, takie jak ADL (Auto-Deleveraging).
Insurance Fund można więc traktować jako finansową poduszkę bezpieczeństwa rynku futures — nie dla tradera, ale dla całego systemu rozliczeń giełdy.
